Rondleidingen 2026 starten weer

Alweer een paar weken zijn we bij De Groentemeester druk bezig om de oogst vanaf half mei mogelijk te maken. Inmiddels zijn de tuinbonen, peultjes en kapucijners geplant. En ook de eerste spitskool, sla, koolrabi, broccoli, andijvie en uien zitten in de grond. Komende week gaan de aardappels en zomerprei de grond in. De knoflook staat al fier boven de grond. En we hebben radijs, raapstelen, rucola, snijbiet, meiraap, bieten en zomerwortelen gezaaid. Inmiddels is zelfs de pomp al aangesloten. Dat hebben we niet eerder zo vroeg in het jaar al gedaan.

Kortom: we zitten niet stil en de tuin begint langzamerhand weer op een levende moestuin te lijken. Een beetje zon, af en toe wat regen, goede bodemzorg en heel veel liefde zorgen ervoor dat er straks weer van alles te zien en te proeven valt.

In de maand april starten ook de rondleidingen weer. Iedere derde zondag van de maand vertel ik enthousiast over de mooie plek die we ieder jaar weer creëren en nóg mooier maken. Ik breng mijn opgedane kennis graag over. Dus iedereen die interesse heeft in moestuinieren - op welke schaal dan ook - is van harte uitgenodigd om zo'n rondleiding een keer te volgen. Je gaat gegarandeerd vol inspiratie naar huis.

Ik vind het belangrijk om te vertellen wát we aan het doen zijn. Maar nog belangrijker misschien wel wáárom we het doen. Kleinschalige landbouw is relevant omdat het de productie van voedsel toegankelijk maakt voor het algemene publiek. Wij werken volgens biologisch principes vanuit de overtuiging dat op gezond voedsel geen bestrijdingsmiddelen thuis horen. En dat dat gewoon kan in een systeem dat divers genoeg is, laten we ter plekke zien.

Verder zorgt kleinschalige landbouw er ook voor dat we minder afhankelijk zijn van fossiele grondstoffen. Een thema dat de laatste weken ineens weer verrassend actueel is. Als we serieus naar de toekomst kijken, moeten we ons sowieso voorbereiden op een wereld die zonder fossiele grondstoffen opereert. Hoe dat eruit kan zien, kun je komen bekijken op onze halve hectare. We bieden geen oplossingen voor de grote wereldproblemen, maar doen ons best om op het stukje land waar wij voor mogen zorgen het leven mogelijk te maken.

De eerstvolgende rondleiding is op 19 april om 14.00 uur. Opgeven is zeer gewenst en kun je doen via www.degroentemeester.nl. We vragen een bijdrage van 5 euro per persoon. Voor oogstgenoten is de rondleiding gratis. Zie ik je binnenkort? 

5 afwegingen voor het bepalen van de afmetingen van teeltbedden

Toen ik in 2022 bezig was met de voorbereidingen om de tuin te starten, moest ik een enorme hoeveelheid keuzes maken over de inrichting van de tuin. Sommige van die keuzes zouden vrij permanent zijn. En dan is het wel handig om daar van te voren goed over nagedacht te hebben. 

Eén van die keuzes ging over de afmetingen van de teeltbedden waarmee ik zou willen werken. In dit blogje ga ik in op de afwegingen die meehelpen om jouw ideale bedlengte en -breedte te bepalen.

1. Maximalisatie teeltoppervlak

Je teeltoppervlak is de ruimte in de tuin die daadwerkelijk gebruikt wordt om gewassen te laten groeien. Feitelijk is dat dus de totale oppervlakte van je teeltbedden. De ruimte van de paden tussen de bedden tel je dan dus niet mee. Als je het teeltoppervlak wil maximaliseren, dan is het verstandig om per teeltbed zo min mogelijk pad in het plan op te nemen. Maar dat moet je dan natuurlijk op zo'n manier doen dat je wel overal kan komen. De makkelijkste manier om je paden tot het minimum te reduceren, is door met één hoofdpad over de hele lengte van de tuin te werken en de teeltbedden daar haaks op aan te leggen. De teeltbedden volgen dan aan de achterkant de contouren van het beschikbare gebied.

2. Efficiënte processen

De efficiëntie van processen in de tuin zit hem vaak in simpele dingen. Zo is het handig om met één maat teeltbedden te werken omdat je dan al je materialen op de maat van je teeltbedden kunt afstemmen. Als ieder bed bijvoorbeeld 10 meter lang is en 90 cm breed, dan kun je daar je doeken, netten, lijnen en bogen op afstemmen. En die passen dan overal. En dat scheelt iedere keer dat je met het planten of zaaien aan de slag gaat, een grote hoeveelheid tijd omdat je niet hoeft te zoeken naar de juiste materialen.

3. Kostenoverwegingen materialen

Dit punt staat in nauwe relatie met het vorige. Sommige teeltbenodigdheden kun je alleen krijgen in bepaalde maten of aantallen. Denk aan landbouwplastic, klimaatdoek, verenstalen staven, bamboestokken of vogelnetten. Het kan handig zijn om bij het bepalen van de afmetingen van je bedden rekening te houden met de maatvoering van deze spullen. Een rol klimaatdoek heeft bijvoorbeeld een bepaalde lengte en breedte. En je kunt dan met de verschillende maatvoeringen rekenen of je dan op hele rollen goed uitkomt. Als je dat slim doet voor al je teeltbenodigdheden, kan dat kostenbesparingen opleveren. 

4. Menselijke maat

Een ander aspect is wat ik de menselijke maat in de tuin noem. Als je de bedden (te) lang maakt, is een klus in een bepaald bed minder makkelijk te overzien. Alsof er geen einde aan zal komen. Of je 5 bedden van 10 meter hebt of 1 bed van 50 meter maakt qua teeltoppervlak niet uit. Maar die bedden van 10 meter zijn toch beter te overzien. Je kunt een bepaalde klus, zeg onkruid wieden, makkelijker in stukjes hakken en daarmee is de grote klus beter te overzien. Je hebt eerder het idee dat je vorderingen maakt. Want na 1 bed van 10 meter onkruidvrij maken, is er al één bed helemaal af. Bij het bed van 50 meter ben je na 10 meter nog niet eens op de helft. Daardoor wordt het werk bij kortere bedden sneller als prettiger ervaren. Simpelweg omdat het een betere menselijke maat heeft.

5. Mate van mechanisering

De dimensies van je bed (lengte en breedte) kun je ook laten bepalen door de mate van mechanisering die je wilt toepassen. Als je bijvoorbeeld met een woelvork je grondbewerking wilt doen, is het logisch om de breedte van de woelvork mee te nemen in de beslissing hoe breed het bed moet worden. Want dat kan je potentieel een werkgang schelen. En dat geldt ook als je gemechaniseerd aan de slag gaat. Dan is de breedte van je frees of rotorkopeg van belang voor de bepaling van je bedbreedte.

Daarnaast moet je bij gebruik van een (tweewiel)trekker ook nadenken over de ruimte die je overhoudt om de trekker te keren aan het einde van het bed. Hoe korter je bedden, hoe vaker je teeltoppervlak moet verspelen aan het aanleggen van paden om het keren van de machine mogelijk te maken. 

En als je gebruik zou willen maken van paardentractie om je land te bewerken, dan wil je je bedden zo lang mogelijk hebben. Want die paarden zijn niet zo maar gekeerd aan het eind van je bed. En dat valt met een woelvork of een frees weer reuze mee. Dus de mate van mechanisering zou invloed moeten hebben op de afmetingen van je teeltbedden.

Op de foto bovenaan deze blogpost zie je de schets die ik maakte voor de inrichting van De Groentemeester. Ik heb er toen voor gekozen om de bedden te standaardiseren op 10 meter lengte en 90 cm breedte met tussenpaden van 30 cm. Op die manier passen er 10 bedden van 10 meter in een akkertje. En totaal heb ik daardoor 21 gelijke akkertjes kunnen realiseren op het perceel. Ik ben dus niet gegaan voor het maximaliseren van het teeltoppervlak. Dat heeft uiteindelijk natuurlijk een negatief effect op de maximaal mogelijk productie, maar het zorgt er wel voor dat de tuin een gevoel van ruimte heeft. Bij een zelfoogsttuin is dat ook wat waard, omdat de beleving op de tuin een belangrijk element is.

Wat vind jij? Zijn dit inderdaad de afwegingen die er toe doen? Of mist er nog iets in dit rijtje?

Werken met vrijwilligers

Vanaf het eerste begin van de zelfoogsttuin in 2023 heb ik me ervoor ingezet dat zoveel mogelijk mensen betrokken konden raken bij ons initiatief. Niet alleen als oogstgenoot, maar ook als vrijwilliger kunnen mensen actief worden.

Waar andere organisaties lijken te worstelen met het werven van vrijwilligers, gaat het bij ons eigenlijk (bijna) vanzelf. Op dit moment starten we weer met het vrijwilligerswerk. En ik kan rekenen op een club van ongeveer 30 mensen groot. Die komen regelmatig, vaak op wekelijkse basis, helpen met allerhande klussen in en om de tuin. Weer of geen weer, we staan er altijd weer met een behoorlijk clubje.
Af en toe vraag ik me af hoe het komt dat wij in tegenstelling tot andere organisaties zo makkelijk vrijwilligers aan ons weten te binden. Ik denk dat daarin de volgende factoren meespelen:

1. Het werk geeft voldoening. We bieden allerlei werkzaamheden aan in en om de tuin. We maken bedden klaar, zaaien en planten gewassen, wieden onkruid, doen onderhoudswerk aan gereedschap en bouwen zo nu en dan iets nieuws. Wat het werk meestal gemeen heeft, is dat het klussen zijn die een kop en een staart hebben. Met zichtbaar resultaat. Dat maakt dat we meestal voldaan kunnen terugkijken op een paar uurtjes werk.

2. Het werk trekt gelijkgestemden. Ik weet niet of je kunt spreken van één type mens dat bij ons vrijwilligerswerk komt doen, want daarvoor verschillen de individuen toch ook weer te veel. We hebben vrijwilligers in allerlei leeftijdscategorieën. Vrouwen en mannen. Praters en zwijgers. Vegetariërs en vleeseters. Reislustige en honkvaste mensen. Kortom: van alles dus.

Maar tegelijkertijd zijn het ook allemaal mensen met een hart voor groen, gezondheid en gezelligheid. En bovenal mensen die iets willen dóen. Met een aanpakmentaliteit. Maar dan weer zonder daarin door te slaan. Een beetje 'kalm aan en rap een beetje'. Daardoor heerst er een grote rust én daadkracht in de groep. En het is fijn om daar deel van uit te kunnen maken.

3. We geven de vrijwilligers regie over hun eigen tijd. Veel vrijwilligersorganisaties hanteren zinnetjes als 'Vrijwilligerswerk is vrijwillig, maar niet vrijblijvend.' Daarmee bedoelen ze vaak dat je ingedeeld wordt in een rooster. En dat je er dan ook móet zijn. Dat is bij ons niet zo. We hebben wel vaste dagen en tijden waarop je mee kunt komen helpen. Maar je hulp blijft vrijwillig en vrijblijvend. Als vrijwilliger heb je de regie over je eigen tijd. Dus als je zin hebt om een half uurtje te komen werken is dat net zo goed als iemand die de hele dag komt. Want daar ga je namelijk zelf over. Het is vrijwilligerswerk, en het moet wel leuk blijven.

4. Het moet wel leuk blijven, inderdaad. En daarom vraag ik iedereen om aan te geven wat hij of zij leuk vindt om te doen. Want wat voor de één een rotklus is, is dat voor een ander juist niet. We zijn allemaal verschillend. En door goed te luisteren naar wat iedereen leuk en stom vindt, kun je het werk vaak ook goed indelen. Het resultaat is daardoor vaak ook beter. Want als je een stom klusje moet doen, dan ben je toch geneigd om daar minder liefde in te steken. Maar als je een klus mag doen die bij jou tot de verbeelding spreekt, dan doe je vaak ook beter je best. Op deze manier maken we slim gebruik van de intrinsieke motivatie van de mensen die meehelpen. En dat is een grote win-win. 

5. Het werk is afwisselend en bevat ook genoeg routine. Er ligt iedere week nou eenmaal een behoorlijke berg verschillende klussen die gedaan kunnen worden. Daar zit grof en fijn werk tussen. Zwaar en licht. Staand en en laag-bij-de-grond werk. Werk dat je op de automatische piloot kan doen en werk waarbij je echt wel focus nodig hebt. En als je een favoriet klusje hebt, bouw je daar automatisch routine in op door het vaker te doen. De mogelijkheid om routine op te bouwen is net zo fijn als de mogelijkheid om allerlei afwisselende dingen te doen. 

Dit zijn volgens mij de belangrijkste redenen waarom mensen graag in de tuin komen helpen. Misschien zijn er nog wel meer redenen waarom vrijwilligers blijven plakken. Als je een aanvulling hebt, vind ik het leuk als je dat laat weten. Daar ben ik wel benieuwd naar.

--

Ook vrijwilliger worden? Dat kan. Ga naar www.degroentemeester.nl en meld je aan via de knop 'opgeven als vrijwilliger'. 

We werken op dinsdag en donderdag tussen 9.00 en 17.00 uur, en op zaterdag tussen 9.30 en 14.30 uur.

De rol van oogstgenoten

Er is goed nieuws! Voor komend seizoen heeft De Groentemeester het maximaal aantal oogstgenoten bereikt. In 2026 kunnen 100 oogstgenoten straks weer genieten van knetterverse groenten van het land. Voor het zover is, moet er nog wel een hele hoop gebeuren. Maar dat komt wel goed. De voorbereidingen liggen in ieder geval op schema.

In deze blogpost wilde ik eens ingaan op de rol van oogstgenoten. Die rol is namelijk cruciaal om een initiatief zoals De Groentemeester levensvatbaar te maken en te houden. En we zijn vanaf het begin gezegend geweest met voldoende animo oogstgenoot te worden bij de zelfoogsttuin.

We werken volgens het principe van Community Supported Agriculture. Het gaat er daarbij om dat de gemeenschap die om de tuin heen staat, ervoor zorgt dat we voedsel kunnen produceren voor die gemeenschap. Bij ons heten de deelnemers aan die gemeenschap 'oogstgenoten'. De oogstgenoten delen met elkaar in de oogst. In voor- en tegenspoed. Dus als de oogsten groot en overvloedig zijn, dan is er veel te kiezen. En als het tegenzit, wordt dat ook met zijn allen gedragen. 

De oogstgenoten brengen voordat het seizoen begint met zijn allen het kapitaal samen om zaden, plantgoed, compost en gereedschap te kunnen betalen. En omdat één en ander ook coördinatie en (een hoop) werk vraagt, is het ook handig als er genoeg geld bijeen gebracht wordt om de tuinder een eerlijk loon te geven. Meewerken in de tuin mag, maar is niet verplicht. En als je meewerken wel fijn vindt, maar geen oogstgenoot wil zijn, kan dat ook. Dan word je vrijwilliger. Ieder draagt bij naar eigen kunnen. En alle inzet wordt gewaardeerd.

Community Supported Agriculture is dus inherent een solidaire organisatievorm. Solidair naar elkaar toe omdat je de oogst van dat seizoen met elkaar deelt. En solidair naar de tuinder toe omdat hem een eerlijk loon gegund wordt. Hij is er immers verantwoordelijk voor dat er überhaupt oogst is om te verdelen.

Maar wat mij betreft gaat het verder dan alleen een financieel plaatje dat werkt. De gemeenschap die zich rondom zo'n plek vormt, gaat ook andere verbindingen met elkaar aan. Vriendschappen ontstaan, het landschap wordt nieuw leven in geblazen, biodiversiteit ontwikkelt zich en de menselijke maat wordt weer teruggevonden. Er wordt weer samengewerkt met de natuur. En creativiteit, gezondheid en ondernemerschap worden gestimuleerd.

Zo hebben we ook dit jaar weer een prachtig workshopprogramma. Met rondleidingen door zowel de tuin als het voedselbos, maar ook tekenworkshops, bloembindworkshops, kruidenwandelingen, natuurgeneeskunde voor dieren, yogalessen en workshops ecoprinten. En dat is slechts een greep uit het komende aanbod. Met dit workshopprogramma hopen we nog meer betrokkenheid te kweken bij alle activiteiten die we ontplooien. Samen zorgen we zo voor een mooie natuurlijke plek, met leuke en leerzame activiteiten en gezellige mensen. 

En het is dus dankzij de oogstgenoten dat deze plek heeft kunnen groeien. Zonder het spreekwoordelijke zaadje dat zij met zijn allen geplant hebben, hadden we niet zo ver kunnen komen. Dank!

Zaadvast of hybride?

Januari is de maand waarin de plannen voor het komend seizoen afgemaakt worden. En dat betekent ook dat het plantgoed en de zaden besteld worden. En daarbij is toch steeds weer de terugkerende vraag: gaan we voor zaadvaste rassen of hybride rassen?

Zaadvast
Als een ras zaadvast is, dan houdt dat in dat je van de zaden van die plant ook weer (ongeveer) dezelfde planten krijgt. Dus een zaadvast tomatenras dat een lekkere, kleine, rode kerstomaat geeft, blijft als je dat zaad uit zo'n tomaatje gebruikt, gewoon een lekkere, kleine, rode kerstomaat. Maar als een tomatenras niet zaadvast is, dan kan er uit zo'n zelfgewonnen zaadje een heel andere tomaat tevoorschijn komen. Zaadvaste rassen zijn dus bij uitstek geschikt voor (moes)tuinders die met hun zelfgewonnen zaad het volgende jaar weer nieuwe planten willen kweken.

Er zijn bronnen die zeggen dat zaadvaste rassen ook gezonder en voedzamer zouden zijn dat hybride rassen. Maar of die claim klopt, weet ik niet.

Hybride
Hybride rassen hebben die eigenschap niet. Bij hybride rassen gebruikt de zaadleverancier een specifieke moeder- en vaderplant om steeds nageslacht te maken met vrijwel dezelfde eigenschappen. Waar exemplaren van zaadvaste planten onderling allemaal een klein beetje verschillen, is dat bij hybride rassen veel homogener. Het voordeel daarvan is dat bij hybride rassen de kans veel groter is dat al je bloemkolen, of al je pompoenen op hetzelfde moment oogstklaar zijn. Ze hebben veel meer de neiging om allemaal vruchten van dezelfde grootte of hetzelfde gewicht te geven. Hybride rassen passen daarom heel goed bij een industriële oogst en verwerking. Want omdat de oogst veel homogener is, kun je de machines die je voor de oogst en verwerking gebruikt beter ontwerpen of instellen. En hetzelfde geldt voor smaak of houdbaarheid. Daarin lijken de planten veel meer op elkaar dan bij zaadvaste rassen. Als je een consistente kwaliteit van een bepaalde eigenschap belangrijk vindt, dan kies je dus eerder hybride zaad dat precies die consistentie heeft van die eigenschap.

Maar er is ook een belangrijk nadeel van hybride rassen. De zaadleverancier heeft veel tijd en energie gestopt in het 'ontdekken' van de juiste combinatie van vader- en moederplant. En dat kunnen ze alleen maar terugverdienen met het verkopen van het nageslacht van deze planten: het zaad. Om die verkopen te waarborgen, houden ze de vader- en moederplant angstvallig geheim. Dus daarmee blijft de (moes)tuinder afhankelijk van de zaadleverancier om goede zaden te verkrijgen. Je zult er dus altijd voor moeten betalen. Terwijl dat in de natuur natuurlijk niet zo werkt.
Er zijn zelfs veredelaars die patenten op de genetische code van zaad proberen vast te leggen om ervoor te zorgen dat niemand anders 'hun' ontdekking kan gebruiken. 

Overwegingen
De discussie tussen zaadvast en hybride gaat dus vaak over de toegang tot zaad en de afhankelijkheid van tuinders ten opzichte van (grote) veredelingsbedrijven.
Bij De Groentemeester maken we gebruik van zowel zaadvaste als hybride rassen. Maar ik neig de laatste tijd wel iets meer naar zaadvaste rassen. Het lijkt me leuk om met zelfgewonnen zaad verder te kweken. Misschien krijgen we daardoor dan wel soorten die steeds meer specifiek zijn ingesteld op ons plekje op de wereldbol. En wat ook belangrijk is, is dat het ons minder afhankelijk maakt van derde partijen. Dat vind ik qua toegang tot ons voedsel ook wel een belangrijk punt om op de lange termijn aan te werken. En daarbij kan het ook nog eens in de portemonnee schelen. Want van een zaadvast ras hoef je voor het volgende teeltseizoen geen nieuwe zaden te kopen als je dat niet wilt. Je kunt ze zelf winnen en weer gebruiken.

Vorig seizoen heb ik van onze lekkere kerstomaat een fors aantal zaden gewonnen. Die heb ik gedroogd en netjes bewaard. En komend seizoen gaan we dus voor het eerst tomaten zaaien van zaad dat we zelf gewonnen hebben. Bij tomaten schijnt dit vrij ongecompliceerd te zijn. Bij gewassen zoals courgettes of pompoenen is er iets meer aandacht nodig bij het proces van bestuiven. En zo heeft ieder gewas daarin zijn eigen aandachtspunten. Als je daar meer over wil weten, raad ik je aan om het boekje 'Zelf zaden telen' van Velt aan te schaffen. 

Rassenproeven

Afgelopen jaar deed ik mee met rassenproeven. Ooit is dit project geïnitieerd door stichting Zaadgoed. En toen ik van dit project hoorde, heb ik me meteen aangemeld. Binnen het project doen tuinders uit heel Nederland en België mee. En iedere tuinder kiest een handvol gewassen waarvan ze verschillende variëteiten willen proberen. Ik deed afgelopen jaar mee met bieten, snijbonen, aubergines en paprika's. Van ieder gewas kregen we uitgangsmateriaal van tot wel 9 verschillende variëteiten. En dat ging uitsluitend om zaadvaste rassen. Het idee was dat je je als tuinder veel bewuster werd van de verschillende eigenschappen die planten kunnen hebben door ze naast elkaar te telen. En voor de oogstgenoten (en andere belangstellenden) was er een smaakevenement waarbij de verschillende variëteiten van de gewassen blind geproefd konden worden. 

Mijn deelname aan het project heeft bij mij wel wat bewustwording opgeleverd over het werken met zaadvaste rassen. En vandaar dat ik nu ook meer neig naar het gebruik van zaadvaste rassen. 

Vruchtwisseling, monocultuur en polycultuur

Iedereen die een moestuin of een tuinderij heeft, zal herkennen dat vrijwel alle oogst in enige mate te lijden heeft onder aantastingen. Plagen en ziekten kunnen in je gewassen komen en je oogst (deels) bederven. Eén van de uitdagingen voor een tuinder is dan ook om die ziekten en plagen het hoofd te bieden.

‘Slimme’ wetenschappers hebben daarvoor allerlei middeltjes uitgevonden die je eenvoudig over je gewassen kunt sproeien. En die neutraliseren die beestjes en schimmels dan. Pesticiden noemen we die. Dat daar ook een hoop nadelen aan zitten, begint langzamerhand duidelijk te worden. En daarom zijn er gelukkig steeds meer mensen die geen pesticiden meer willen gebruiken.

Maarja, wat dan? Want die plagen en ziekten knabbelen wel gewoon verder aan je oogst als je niet op let. Gelukkig bestaan er veel methoden om die plagen en ziekten te minimaliseren. Voordat de pesticiden werden uitgevonden bedreven mensen namelijk al zo’n 10.000 jaar landbouw. En in die 10.000 jaar is best wat kennis opgebouwd en zijn vele mensen gevoed. Eén van de methoden die altijd al gebruikt werd, was het gebruik van een vruchtwisselingssysteem in kleinschalige tuinderijen. Om goed uit te leggen hoe dat werkt, wil ik eerst twee andere begrippen toelichten, namelijk: monocultuur en polycultuur.

Monocultuur

Bij een systeem van monocultuur verbouwt een boer of tuinder op zijn veld maar één gewas. Bijvoorbeeld alleen spruiten. Het voordeel daarvan is dat de boer zich kan specialiseren op dit gewas. Hij weet op welk moment hij moet zaaien, wieden en oogsten. Hij herkent aantastingen en kan daarop snel handelen. En zijn machines kunnen helemaal ingericht worden op de teelt van spruiten.

Maar vanuit het perspectief van het voorkomen van ziekten en plagen is dit het meest kwetsbare systeem dat je kunt bedenken. Want stel nou dat er een koolwitje landt in dit veld. Dat koolwitje kan zijn voelsprieten niet geloven. Want overal waar hij kijkt, waar hij ook heen vliegt, en waar hij ook landt, daar ziet ie zijn favoriete kostje: allemaal koolplanten. Nooit meer honger! Als goede ouder zal hij of zij denken: hier ga ik zorgen voor mijn nageslacht. En dan komen de rupsen. Zo’n heel leger rupsen doen de planten geen goed en zorgen voor een verminderde opbrengst en allerlei verontreiniging van rupsenpoepjes in de oogst.

Of stel nou dat er een schimmel in de bodem zit die zich alleen maar kan vermeerderen op koolplanten: knolvoet. Die slapende schimmel hangt daar tussen de voedingstoffen, de kleideeltjes en de zandkorrels in. En dan krijgt ie door dat er een wortel van zo’n koolplantje in de buurt komt. Daar wordt hij wakker van. En dan wordt hij actief. Hij zoekt de wortels op en komt er achter dat er heel veel wortels van koolplanten zijn. Hij is in de schimmelhemel beland! De schimmel dringt binnen in de planten, zorgt daar voor allerlei vergroeiingen in de wortelstelsels en het gevolg daarvan is dat de koolplanten zich niet goed ontwikkelen, makkelijk omvallen en een veel lagere opbrengst geven. De schimmel voltooit zijn cyclus door uiteindelijk uit rottende plantendelen sporen uit te stoten. Die sporen gaan weer slapend de bodem in. Wachtend op volgend jaar als de boer weer nieuwe kolen gaat zetten.

Als je jaar na jaar op dezelfde plek gewassen teelt uit dezelfde plantenfamilie, dan zorgen deze plagen ervoor dat je oogst steeds verder zal afnemen. En dan kun je eigenlijk alleen nog maar grijpen naar pesticiden die de plagen doden.

Polycultuur (of combinatieteelt)

De natuur werkt anders. Gezonde systemen in de natuur, zoals een gezond bos of een gezonde slootkant, kennen een hoge mate van diversiteit. Er staan altijd planten van allerlei verschillende plantenfamilies door elkaar in zo’n systeem. In de moestuin kunnen we dit ook doen. Dus niet alle kolen bij elkaar. En alle prei bij elkaar. En alle wortels bij elkaar. Nee, je zet ze expres door elkaar heen. Als zo’n koolwitje dan per toeval op zo’n koolplantje landt, ziet ie dat de plant ernaast iets is dat hij minder lekker vindt. Of misschien vindt hij het zelfs wel helemaal niet te eten. Hij moet dan weer op zoek naar de volgende plant die hij wel lekker vindt. Daar raakt hij van in de war. En hij zal liever naar een plek op zoek gaan waar het makkelijker is voor zijn nageslacht.

Hetzelfde geldt voor de knolvoetschimmel. Want die zal zich niet in de schimmelhemel wanen, omdat er ook allerlei andere planten (met bijbehorende schimmels) in die bodem actief zijn. Dat maakt dat het voor de schimmel veel moeilijker is om dominantie te vergaren. En dat is voor de gezondheid van de koolplanten in het systeem goed nieuws.

Dus polycultuur met alle diversiteit is een groot antwoord op allerlei plagen en ziekten. En als je een kleine moestuin hebt, zou ik adviseren om op deze manier je tuintje in te richten. Jij weet toch wel wat je waar neergezet hebt. Dus met oogsten moet dat ook goed gaan.

Maar als je een wat grotere tuinderij hebt (zoals De Groentemeester van een halve hectare) dan wordt een polycultuur wat onwerkbaar. We hebben ook enige mate van efficiency nodig. En bij een zelfoogsttuin als De Groentemeester telt ook nog mee dat het voor de oogstgenoten duidelijk moet zijn wat waar te oogsten is. Als alles door elkaar staat, maken we het ons zelf heel moeilijk om dat goed te kunnen aangeven. Dus daarom is een echte polycultuur niet echt een optie in zo’n systeem.

Wisselteelt

En daar komt het vruchtwisselingsysteem om de hoek kijken. Kortgezegd komt het er op neer dat je gewassen die tot dezelfde plantenfamilie behoren (of die last hebben van dezelfde plagen) toch gewoon  bij elkaar neerzet. Maar ieder groeiseizoen zorg je ervoor dat ze op een andere plek in je tuin staan. Zo profiteer je van een zekere efficiëntie, maar kun je er bij een slimme indeling ook voor zorgen dat je plagen net een stapje voor blijft. Want die knolvoet bijvoorbeeld, voltooit zijn cyclus in een jaar. Aan het eind van het jaar legt hij de slapende schimmel weer in de grond die gaat liggen wachten tot het jaar erna weer koolplanten komen. En in een wisselteeltsysteem komen er gedurende een aantal jaren dus geen koolplanten op die plek. Die knolvoetschimmel verpietert dan hopelijk grotendeels.

En hetzelfde geldt voor plagen als rupsen. Overblijvende eitjes en poppen worden het volgende jaar wakker in een bed met gewassen die ze helemaal niet lekker vinden.

Op kleinschalige tuinderijen combineren we de voordelen van monocultuur en polycultuur in één systeem van vruchtwisseling. We hebben de voordelen van de efficiëntie van monocultuur en de voordelen van de diversiteit van de polycultuur, want de plotjes met één gewas zijn relatief klein.

Andere voordelen van een vruchtwisselingsysteem zitten hem in beschikbaarheid van voeding. Koolplanten en vruchtgewassen vragen om veel voeding en putten de bodem dan ook meer uit dan bijvoorbeeld, uien of sla. Alle peulgewassen brengen zelfs ook voeding in de bodem in. Door deze plantenfamilies in een goede volgorde te laten rondgaan door ieder plekje van je tuin, kun je een systeem creëren dat steeds gezonder wordt. Dat vraagt iets meer van een boer of tuinder dan kennis van één bepaald gewas. Maar dan kun je dus wel voedsel telen zonder gebruik te maken van pesticiden. Zoals we al tienduizend jaar gewend waren om te doen.

Nieuwe uitdaging voor volgend seizoen

Dit was vorig jaar mijn levering in week 13.
Dat zullen we nu anders moeten organiseren.

Velen zullen het bericht wel ergens hebben zien voorbij komen. Plantenkwekerij Jongerius heeft per 31 oktober 2025 alle activiteiten gestaakt. Dit bedrijf voorzag zo'n 700 tuinderijen van biologisch plantgoed. En onder die tuinderijen waren veel kleinschalige initiatieven. Zoals zelfoogsttuin De Groentemeester ook is.

Dit maakt het komende seizoen weer helemaal anders ten opzichte van de voorgaande seizoenen. Want er is niet zomaar een makkelijke oplossing voor het gat dat Jongerius ogenschijnlijk lijkt te gaan achterlaten. Wat wel bijzonder is, is dat het bedrijf helemaal niet aangeeft wat de reden is waarom de activiteiten gestaakt zijn. De medewerker van wie we het nieuws kregen op de 31e, schreef wel dat Jongerius gewoon een gezond bedrijf was. En dat de orders voor 2026 ook al goed gevuld waren. Dat maakt de speculatie dat het om een gewoon faillissement gaat in mijn ogen niet waarschijnlijk. Er is tot op heden ook nog geen faillissement aangevraagd. Maar duidelijkheid erover ontbreekt in alle toonaarden. En het is al helemaal gissen naar de werkelijke reden van het staken van de activiteiten.

Qua timing is dit overigens het beste moment in het jaar. Voor de meeste telers is het seizoen zo'n beetje net afgelopen. En je hebt nu dus de meeste tijd om je voor te bereiden op de situatie dat er geen (of veel minder) plantgoed geleverd kan worden. Dat is een uitdaging, maar ik zie dat niet somber in.

Bij De Groentemeester gaan we in eerste instantie maar eens werken aan een oplossing voor het worstcase-scenario. Dat betekent dat we er van uitgaan dat we helemaal geen plantgoed kunnen krijgen. En dat betekent dat we veel meer zelf moeten gaan opkweken. Veel deden we al zelf. Vruchtgewassen, snijbiet, NZ-spinazie en alle bloemen, bijvoorbeeld. En veel groenten zaaiden we gewoon direct in het veld, zoals wortelen, bieten, alle bonen, rucola, radijs en raapstelen. Verder hebben we ook best wel wat pootgoed zoals dat van aardappelen en uien. Ook die teelten lopen volgend jaar gewoon zoals altijd. Maar voor de kolen, de slaplantjes en gewassen zoals knolselderij en prei moet er een oplossing gevonden worden. En daarvoor gaan we eerst maar eens kijken of eigen opkweek van deze gewassen haalbaar is. Daar zijn in ons geval ook investeringen voor nodig in de mogelijkheden voor eigen opkweek. Meer zaaitrays, een perspottenpers, kweekbakken en mogelijkheden voor (enigszins) verwarmde opkweek. Daar werken we nu aan. Ruimte gaat de grootste uitdaging worden, zoals het er nu uit ziet. Maar: schouders eronder en kijken hoever we komen!

Tegelijk zijn we ook aan het kijken hoe we toch zoveel mogelijk plantgoed kunnen laten leveren. In Nederland zijn er twee biologische preileveranciers. Die zitten beiden in Noord-Limburg. In het Westland zit een kwekerij die vooral kruiden en zoete aardappels doet. En in Duitsland bestaat een plantenkwekerij zoals Jongerius: Wunderlich. En in België is er De Koster. Zij kunnen mogelijk iets betekenen om de Nederlandse markt van biologisch plantgoed te voorzien. Voor deze kwekerijen zijn de kleinschalige tuinderijen minder interessant dan de grotere biologische kwekers. En daarom zijn we regionaal aan het kijken waar we bestellingen kunnen clusteren, zodat we samen een wat 'grotere klant' worden.

Ik heb goed contact met een flink aantal kleinschalige tuinderijen in Zuid-Holland. En we trekken momenteel gezamenlijk op om te kijken hoe we onze vraag naar plantgoed kunnen bundelen. Op die manier hopen we dat we interessant genoeg blijven voor de plantenkwekers die overblijven.

Kortom het wordt een uitdagend seizoen. Maar ergens vind ik dat ook wel weer leuk. Gedwongen door de omstandigheden vinden er nu veranderingen plaats die best wel eens positief kunnen uitpakken. 

En daarbij: misschien maakt Jongerius wel een soort doorstart en blijkt het probleem uiteindelijk minder groot dan het nu lijkt. Hoe dan ook: de tijd zal het leren.

En wij? Wij leren mee.

30+ gereedschappen die een tuinderij nodig heeft

Ieder jaar maakt het Market Gardener Institute een overzicht van 'Must-Have Tools For Small Regenerative Farms & Market Gardens' (youtube). Dit jaar bevatte de lijst 30 gereedschappen die volgens Jean-Martin Fortier onmisbaar zijn op een tuinderij. Dat maakt bij elkaar een interessante lijst.

Maar tegelijk vind ik het ook een (iets te) flinke lijst. Als je een tuinderij wilt starten, en je wilt er ook nog iets aan overhouden, dan zul je kritisch moeten kijken naar de kosten die je maakt. En ieder gereedschapje kost nou eenmaal geld. Dus: wat koop je wel, wat koop je niet en wat koop je later? 

In deze blogpost loop ik de suggesties uit hun video langs en geef daarbij mijn ervaring. Mijn context is wel iets anders. Zij gaan uit van een Market Garden die levert pakketten levert of produceert voor verkoop op markten. Dat betekent dat ze ook spullen moeten hebben om (snel) te oogsten en faciliteiten om dingen te bewaren tot de verkoopdag. Op mijn tuinderij zijn veel vrijwilligers actief en we hanteren het model van zelfoogst. Dus dat betekent dat een deel van het werk dat op andere tuinderijen door de tuinders gedaan wordt, bij ons door de oogstgenoten opgelost wordt. Zij oogsten namelijk het grootste deel zelf.

Nou, komt-ie.

1. Broadfork 
De woelvork is een mooi gereedschap als je de bodem zo min mogelijk wil bewerken. Deze zou ik echter niet classificeren als must-have. Behalve als je met een systeem gaat werken waarbij je geen kerende grondbewerking wilt doen. Dan is dit absoluut een must-have. Je hebt ze in verschillende breedtes. Bij lichte gronden zou ik dan een woelvork aanschaffen die precies de bedbreedte heeft. Bij zwaardere gronden zou ik naar een kleinere variant gaan. Dat betekent wel dat je misschien twee keer door een bed moet om het hele bed te doen, maar anders wordt het heel zwaar werk. En je moet je lijf ook heel houden.

2. Push Seeder en 3. Pinpoint Seeder

Deze schaar ik voor het gemak maar even allebei onder de noemer handzaaimachines. Dit vind ik wel een must-have. Je hebt er veel verschillende varianten van die ook erg kunnen verschillen in prijs. De Jang Seeder is een mooi apparaat waarmee je heel precies kan zaaien. Maar die is door alle verschillende zaaischijven die je nodig hebt voor verschillende gewassen ook erg duur. Ik heb zelf gekozen voor een eenvoudige Thilot zaaimachine. Nadeel is dat je een bed soms erg moet uitdunnen omdat de afstanden in de rij niet goed instelbaar zijn. Maar hij is wel extreem eenvoudig in gebruik en doet het op zwaardere gronden ook goed.

4. Bed Prep Rake 

Feitelijk is dit een grote hark. En ik ben het met hen eens dat je niet zonder hark kunt, als je een tuin runt. Maar in mijn ervaring maakt de grootte ervan niet zo uit. Een gewone huis-tuin-en-keuken-hark voldoet ook. Zij gaan er vanuit dat ze de grote hark ook gebruiken om rijen te markeren. Daar gebruik ik geen hark voor, maar een zelfgeknutseld houten rekje dat ik door het bed trek. Dat werkt ook.

5. Blind Weeder

Dit gereedschap heb ik (nog) niet aangeschaft. In het Nederlands heet het volgens mij een tandeneg. Als je dit gereedschap op het juiste moment gebruikt, kun je heel snel een bed van kleine onkruidjes ontdoen. Maar dan moet je gewas wel groot genoeg zijn en het onkruid nog klein. Je kunt het je met dit gereedschap niet veroorloven om achter te lopen op onkruidverwijdering. Maar daarom werkt het misschien ook wel zo goed. Dit vind ik geen must-have, maar een nice-to-have.

6. Stirrup Hoe

Hier gaat het ook om onkruid verwijderen. Dit is geen klassieke schoffel, maar heeft een hoefijzervorm die je langs je gewassen trekt. De kans dat je met deze schoffel je gewas zelf ook raakt, is veel kleiner. Deze omegaschoffel wil ik nog wel een keer aanschaffen, maar tot nu toe hebben we vooral gewone schoffels van verschillende breedtes. Schoffels zijn een must-have. Maar of het een omegaschoffel moet zijn, laat ik aan degene die gaat schoffelen. Wat ik zelf wel een vereiste vind bij een gewone schoffel is dat op het uiteinde van de steel een handgreep zit die haaks staat op de steel. Daarmee kun je hem veel beter hanteren.

7. Wheel-Hoe 

Op één van mijn stages heb ik gewerkt met een wielschoffel. In theorie kun je snel door een bed heenrijden, maar ik vond dat wat tegenvallen. Als het bed iets te veel 'vergrast' is, werkt dit al niet meer lekker. Dan kun je maar beter een gewone schoffel gebruiken. Dit is een overbodig stuk gereedschap wat mij betreft.

8. Flame Weeder

Deze heb ik ook (nog) niet aangeschaft. Je hebt hier verschillende varianten van. Met een enkele kop waaruit de warmte komt, of met een verdeelsysteem zodat je de volledige bedbreedte in één keer kan verhitten. Als ik zoiets zou aanschaffen, zou ik voor dat laatste gaan.

Het idee is dat je met de warmte de kiemplantjes van het onkruid zodanig verhit dat ze in de kiem gesmoord worden. Letterlijk. Bij het gebruik van dit apparaat gaat het ook weer heel erg om de timing. Want als jouw gezaaide zaad ook net aan het opkomen is, draai je je gewenste gewas natuurlijk ook de nek om. En dat is dan weer net niet de bedoeling. De onkruidbrander is een nice-to-have.

9. Landscape Fabric 

Hier gaat het om worteldoek. Dit pas ik toe bij vruchtgewassen als pompoen, courgette en komkommer. Je dekt het bed af met worteldoek waar je op gezette afstanden gaten in brandt. In die gaten komen dan de plantjes. Het worteldoek zorgt ervoor dat er geen licht op de bodem komt en daardoor gaat er geen onkruid groeien. Omdat het bij worteldoek om een gewezen structuur gaat, loopt water er wel gewoon doorheen. Want anders zouden je gewassen natuurlijk niet goed groeien.

Het grote nadeel van worteldoek is meteen ook die geweven structuur. Het heeft de neiging om te rafelen en daardoor kan er potentieel plastic onbedoeld in het milieu terecht komen. Om dat te voorkomen, hebben we de randen van al het gebruikte worteldoek dicht gebrand. En we hergebruiken dit worteldoek ieder jaar.

Dit zit ergens tussen must-haven en nice-to-have in. Het scheelt een berg wiedwerk in ieder geval.

10. Bio-discs

Dit is ook een manier om onkruid te verwijderen. Het is een systeem waarbij er twee schijven door de aarde langs je plantjes snijden. Ik zou dit niet willen classificeren als een must-have.

11. 2-wheel-tractor

Bij het starten van een tuinderij vind ik dit een absolute must-have. Een tweewieltrekker is gewoon een motor met twee wielen en een stuur waar je achter (of naast) kan lopen. Aan de tweewieltrekker kun je allerlei gereedschappen koppelen: een rotorkopeg, een frees, een compostverspreider of een klepelmaaier bijvoorbeeld. Ik heb alleen gekozen voor een frees. Al zou ik een rotorkopeg op termijn ook nog wel interessant vinden omdat die de grond bewerkt zonder hem te keren. Maar de frees was in aanschaf veel goedkoper. En dat is ook een factor om rekening mee te houden.

12. Tilther

Ik weet niet zo goed hoe je dit in het Nederlands precies zou moeten vertalen. Het is een soort freesje dat heel oppervlakkig de grond bewerkt. En die hebben ze dan zo in elkaar geknutseld dat hij werkt op aandrijving van een accu-boormachine. Als je al een tweewieltrekker met frees hebt, zie ik niet in waarom je dit ook zou willen hebben.

13. Greenhouses and Tunnels

Dit een grote investering. Maar het is ook een investering die zichzelf kan terugverdienen omdat je hiermee je seizoen aanzienlijk kunt verlengen. We hebben het dan over een onverwarmde kas. Als je eigen opkweek wilt doen, heb je wel iets van een ruimte nodig waarin je dat kunt doen. En als die ruimte groot genoeg is, kun je hem ook gebruiken voor seizoensverlenging van je teelten. Dan kun je bijvoorbeeld in het voorseizoen al veel eerder bladgewassen zoals spinazie of sla klaar hebben. 

Ik heb twee kleine hobbykassen die eigenlijk alleen bedoeld zijn voor de opkweek die we doen in de periode van maart tot en met mei. Daarna gebruik ik ze nog om wat peperplanten te huisvesten en de uien en knoflook in te drogen. Ik ben het met hen eens dat een kas(je) een must-have is.

14. Seeding Trays 

Een absolute must-have. En hier moet je er voldoende van hebben. Ik heb gekozen voor kwalitatief goede zaaitrays van Quickpot. En die staan bij mij op Deense onderzetters zodat ik ze allemaal van onderaf water kan geven. Verder heb ik er ook een uitdrukplaat bij aangeschaft want dat zorgt ervoor dat je vrij eenvoudig en snel de plantjes ook weer uit de trays gedrukt krijgt. En dat versnelt het werk enorm bij het planten.

15. Dibber

Dit een leuk gereedschapje waarvan ik vind dat hij alleen bij het planten van prei ertoe doet. Wij gebruiken daar geen aparte plantstok voor, maar gewoon de steel van een hark. En op die steel heb ik dan een lijntje getekend dat de gewenste diepte aangeeft. De plantstok mag van mij van de lijst must-haves afgehaald worden.

16. Irrigation

Een vorm van irrigatie die verder gaat dan een gieter, is een absolute must. Dat betekent dat je een pomp moet hebben die sterk genoeg is. Ik haal water uit de sloot. Dus een goed aanzuigfilter is dan ook essentieel. En verder heb je genoeg slangen en sproeiers nodig om het water te verdelen naar de plekken waar het nodig is.

Vorig jaar heb ik samen met een adviseur gekeken naar mijn irrigatiesysteem. We hebben nu op het terrein tien kranen geïnstalleerd die via ondergrondse leidingen met de pomp verbonden zijn. Op die kranen kan ik naar behoefte sproeiers of druppelslangen aansluiten. En dit jaar ga ik nog investeren in een systeem met een frequentieverdeler. Daardoor slaat de pomp straks vanzelf aan als ik een kraan open zet. Dat scheelt een hoop heen-en-weer geloop.

17. Row Cover

Als je geen gebruik wilt maken van bestrijdingsmiddelen (en dat willen we), dan moet je je gewassen wel beschermen tegen allerlei vraat. Beschermdoeken zoals agrocover helpen daarbij. Daarnaast zorgen ze er ook voor dat de planten iets luwer staan. Ik gebruik doeken net na het zaaien om te voorkomen dat vogels de zaden meteen uit de grond pikken. En ik gebruik doeken die ik als tunneltjes over de gewassen heen zet om vraat van rupsen, duiven en hazen te voorkomen. 

18. Insect nets

Hier heb ik nog niet in geïnvesteerd. Mede omdat de beschermdoeken die ik hierboven noemde een deel al voor hun rekening neemt. Maar de echt kleine insecten, zoals de preimineervlieg of de wortelvlieg gaan gewoon door de mazen van de beschermdoeken heen. Daarvoor zijn insectennetten dan wel weer handig. Dus die zullen er op onze tuin ook nog wel komen. Vorig jaar hebben we relatief veel last gehad van die preimineervlieg en dat wil ik komend seizoen wel voorkomen.

19. Black silage tarps

In onkruidbestrijding is landbouwplastic onovertroffen. Je dekt een bed of een veld een paar weken af met landbouwplastic en daarna komt het grondje er vrijwel helemaal schoon onder vandaan. In het voorjaar helpt het ook om de bodem iets sneller te laten opwarmen omdat het zwarte plastic veel warmte opneemt. Als je hiervan gebruik wilt maken, dan heb je ook een voorraad aan grind- of zandzakken nodig. Bij harde wind ben je anders je doeken zo kwijt. Bij elkaar een flinke kostenpost, maar zeker de moeite waard om aan te schaffen.

20. Backpack sprayer

Dit apparaat is natuurlijk niet bedoeld om gif mee te verspreiden. Maar om de gewasgezondheid te bevorderen kun je zo nu en dan wel gebruik maken van bepaalde gieren. Zo heb ik vorig jaar gesproeid met een gier van boerenwormkruid en lavas tegen witte vlieg. En dan is zo'n sproeier wel handig. Verder gebruik ik hem ook om de zaaitrays tijdens het kiemingproces vochtig genoeg te houden. Dus dit is wat mij betreft ook een 'must-have'. 

21. Harvest Knife

Zoals Jean-Martin Fortier in het filmpje aangeeft, is een oogstmes van Opinel aan te raden. Ik heb zelf ook de nummer 10. Het is een fijn mes dat makkelijk is in onderhoud. Ik heb het altijd bij me als ik op de tuin ben. Zeker een must-have.

22. Pruning Shears

Eén of twee van deze scharen zijn inderdaad aan te bevelen. Wij hebben ze liggen om bloemen te laten plukken in de bloemenpluktuin.  Maar ik gebruik ze ook om paprika's en pepers te oogsten. Fijn om enkele van deze scharen te hebben.

23. Tool Sharpener

Logisch. Als je wilt dat je schoffels, messen en scharen scherp blijven, heb je een slijpsteen nodig. Hoe dat er verder uitziet, maakt in wezen niet zoveel uit. Het gaat erom dat je de mogelijkheid hebt om te slijpen. Hoe en waarmee dat is vooral een persoonlijke voorkeur volgens mij.

24. Quick Cut Greens Harvester

Dit apparaat zou ik een 'must-have' vinden in hun context. Zij oogsten babyleaf bladgroenten direct van het bed. Dat willen ze snel en schoon kunnen doen. En daar is dit het ideale apparaat voor. In een zelfoogstsysteem slaat het nergens op om dit apparaat aan te schaffen. Dus ik heb hem dus ook niet.

25. Harvest Cart

Je hebt een manier nodig om je oogst van het bed naar de voorraadkamer te brengen. Dat geldt voor ons bij gewassen die we vooroogsten. Bijvoorbeeld aardappels, pompoenen en uien. Wij hebben daarvoor geen aparte oogstkar. We gebruiken daarvoor een ramenwagen. Dat is een soort platte kruiwagen waarop je kisten kan stapelen. Zo'n soort wagen of kar vind ik ook inderdaad een must-have.

26. Harvest Bins

Dit kun je zo ingewikkeld maken als je zelf wilt. Met allerlei kleurtjes en maten voor bepaalde gewassen. Waar ik op zou letten bij de aanschaf zijn twee dingen: 1. Zijn ze makkelijk schoon te maken? En: 2. Zijn ze makkelijk op te bergen?

Ik heb gekozen voor klapkratten uit het europoolsysteem. Op marktplaats zijn soms oude ongebruikte partijen te vinden.

27. Cold Room

Eén of andere opslagruimte voor geoogste gewassen is wel nodig. Of die ook actief gekoeld moet zijn, hangt een beetje af van wat je hoe lang wilt bewaren. Ik kan me voorstellen dat in hun context een actief gekoelde ruimte nodig is. Ik gebruik een oude kleedkamer van het clubgebouw van de voormalige ijsbaan voor de opslag van aardappels, pompoenen en uien. En dat voldoet.

28. Rain Gear

Ja, regenkleding. Een absolute must-have. Als je de hele dag op het land bezig bent terwijl het regent dat het giet, is het zaak om zelf zo droog mogelijk te blijven. Een goede wind- en waterdichte regenjas en een een sterke regenbroek zijn vereist. Daarnaast moet je er ook voor zorgen dat je voeten droog blijven. Dus stevige waterdichte laarzen zijn ook aanbevelenswaardig.

29. Knee Pads

Ik heb werkbroeken waar ook kniestukken bij zitten. Ooit aangeschaft toen ik nog wat stratenmakerswerk ging doen. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik die kniestukken nooit gebruik. Ze zitten gewoon niet lekker. En ik heb ook niet zo'n moeite om een tijdje op mijn knieën te zitten. Als ik dat zat wordt, ga ik gewoon op mijn hurken zitten. Of een tijdje gebukt werken. Afwisselen van verschillende houdingen is sowieso aan te raden. Dus kniestukken hoeven van mij niet. Maar ik realiseer me ook dat dit ook met persoonlijke voorkeur te maken heeft. Want een aantal vrijwilligers bij mij op de tuin gebruikt graag van die knielmatjes voor in de tuin.

30. Crop Planning Software
Ik heb de indruk dat hun hele filmpje uiteindelijk ook een soort reclame is voor dit laatste puntje. Ze hebben een pakket ontwikkeld dat Heirloom heet. Het ziet er goed uit, maar ik betwijfel of dit echt een must-have is. Ik denk niet dat de software een must-have is. De must-have zit hem in het hebben van een teeltplan. En hoe je dat maakt, doet er niet écht toe. Dat kan in Heirloom, maar ook in een willekeurig spreadsheet programma of gewoon op papier. Als je maar zorgt dat je een plan hebt.


Dit was hun lijst, maar eerlijk gezegd mis ik daarop nog wel een paar gereedschappen die ik wel aangeschaft heb. Ik zou nog willen toevoegen:

1. Aardappelpoter

In onze vruchtwisseling hebben we ook een vak met aardappels. Om die met een beetje snelheid te kunnen poten is een aardappelpoter onontbeerlijk.

2. Spitvork

Wij oogsten de aardappels met de hand. Een goede spitvork is in mijn ogen dan nodig.

3. Gieters

We doen deels onze eigen opkweek. Om alle zaaitrays van water te voorzien is een gieter zo nu en dan ook gewoon heel handig.

4. Bamboestokken, palen en netten

Sommige gewassen hebben ondersteuning nodig waarlangs ze kunnen groeien. Een voldoende hoeveelheid aan bamboestokken, houten palen en netten is dan een echte must-have.

5. Oogstvlaggen

Waar mag wel en niet geoogst worden? Eén of andere markering daarvoor is in een zelfoogsttuin nodig. Ik heb oogstvlaggen gemaakt van bamboestokken en een stuk rood vrachtwagenzeil. 

6. Beschrijfbare informatiebordjes

In een zelfoogsttuin is communicatie belangrijk. Wat zijn aandachtspunten bij het oogsten? Ik gebruik daarvoor beschrijfbare informatiebordjes. Ik heb daarvoor witte A4-tjes gelamineerd die ik met een whitebordstift beschrijf. En die A4-tjes schuif ik dan bij het bed in een etikethouder van staal. 

7. Kruiwagens

Voor het verspreiden van compost over de bedden heb je kruiwagens nodig. En ze zijn ook handig voor allerlei andere klussen. Kruiwagens hoeven niet fonkelnieuw te zijn. Ik heb marktplaats afgestruind om ongeveer 7 kruiwagens te scoren. Handig als je veel vrijwilligers hebt.

8. Warmtemat

Voor de opkweek van bepaalde gewassen (denk aan tomaten, zoete aardappel, paprika en pepers, maar ook aan een aantal bloemen) heb je genoeg warmte nodig. Ik heb daarom twee warmtematjes onder mijn zolderraam geïnstalleerd. Daar kweek ik de kleine plantjes warm op totdat ze te groot worden. Dan verhuizen ze naar de koude kas. Een warmtemat is essentieel als je zelf opkweek doet.

Concluderend kunnen we vaststellen dat het al gauw een hele lijst wordt. Ik zou van de lijst van het Market Gardener Institute uiteindelijk ongeveer 19 items als must-have classificeren. En daar zou ik dan nog 8 zaken aan willen toevoegen. Dus aan de 30 verschillende gereedschappen die je moet hebben om een tuinderij te starten, kom je al gauw.

Hoe kijk jij hier tegen aan? Welke ben ik volgens jou vergeten?

Community Supported Agriculture bij De Groentemeester

In 2023 startte ik op het perceel van de oude natuurijsbaan in Maassluis een zelfoogsttuin. Als je de metro naar Rotterdam wel eens neemt vanuit Hoek van Holland of Maassluis dan rijd je er langs. Momenteel is de tuin nog in winterrust, maar daar zal de komende weken langzaamaan verandering in komen. Zeker als je er regelmatig langskomt, is het leuk om de veranderingen zich te zien voltrekken.

De tuin maakt gebruik van het model van Community Supported Agriculture, kortweg CSA genoemd. Er zijn zelfoogsttuinen, bloemenpluktuinen en groentepakketbedrijven die volgens dit model werken. Feitelijk komt het er op neer dat je als tuinder vooraf meer zekerheid hebt over je inkomen. Waar een gewone boer alle investeringen vooruit doet en dan nog maar moet zien of hij al zijn geproduceerde groenten ook echt op tijd verkoopt, is dat bij deze vorm niet het geval. 

Vooraf wordt de gemeenschap betrokken. Mensen die mee willen delen in de oogst, worden oogstgenoot. Zij betalen vooraf in het seizoen een bijdrage waardoor ze recht krijgen op een eigen oogstaandeel. Al die bijdragen samen zorgen voor het kapitaal om de kosten van de tuin te dragen én er blijft een loon voor de tuinder over. Daardoor is de continuïteit van de tuinderij veel beter gewaarborgd. De financiële kant van het bedrijf is als het ware afgedekt door de deelname van de gemeenschap.

Ik heb heel wat oogstgenoten die zelf eigenlijk geen tijd hebben voor het onderhouden van een moestuin, maar daar wel graag uit zouden willen eten. De zelfoogsttuin lost dat probleem op. Want ik verzorg voor hen het zaaien, planten en wieden. En het leukste - het oogsten - mogen ze dan iedere week zelf komen doen. Die oogst verdelen we eerlijk over de 100 oogstgenoten die dit jaar mee doen.

Sommigen zien een CSA als een zuiver financieel of economisch model. Maar ik heb inmiddels geleerd dat het veel meer waarde heeft. De gemeenschap die betrokken wordt, bestaat bij mij niet alleen uit oogstgenoten. Er is ook ruimte voor vrijwilligers, supporters en bezoekers. Ieder kan op zijn eigen wijze deelnemen of genieten van de tuin. Dat maakt dat het langzamerhand een plek is geworden die op veel meer manieren gedragen wordt door de gemeenschap dan alleen via de financiële bijdragen die aan het begin van het seizoen worden gedaan. Het kan mensen écht iets schelen hoe het met de tuin gaat. En dat vind ik op zichzelf een zeer motiverend gegeven om er ieder jaar vol voor te gaan. Het is een plek voor ons en door ons.

Mocht je nou ook willen meedoen, dan kan dat. Er zijn nog een paar plekjes voor oogstgenoten voor komend seizoen. Of je kunt aansluiten als vrijwilliger. Lekker met je vingers in de aarde, de zon op je bol en je neus in de frisse lucht. Of je komt vanaf half mei gewoon een keertje een kopje koffie doen of een boeketje onbespoten bloemen plukken. Kies een manier die bij je past. Meer informatie vind je op www.degroentemeester.nl

Veranderingen

De tuin is nog wel in winterslaap

Hallo! Tijd om hier de draad weer op te pakken. Ik zag dat ik sinds half augustus geen postje meer gemaakt heb. Maar dat betekent natuurlijk niet dat er in de tussentijd niets gebeurd is.

Overzichtje

Zo vierden we in september ons oogstfeest met alle betrokkenen bij De Groentemeester, én stond ik met een groentekraampje op het oogstfeest van Voedselbos Vlaardingen. 

In oktober legden we in bijna twee dagen een groot deel van het fonkelnieuwe irrigatiesysteem aan. Het terrein van De Groentemeester heeft nu 10 tappunten waardoor we komend seizoen met veel minder werk de gewassen water kunnen geven.

Eind november rondden we het oogstseizoen af. In die periode presenteerde ik ook de financiële resultaten van de tuin aan de betrokken gemeenschap. Dat was een goedbezochte bijeenkomst met de conclusie dat de tuin steeds meer gaat opleveren. Niet alleen in financiële zin.

In december is er begonnen aan de aanplant van het voedselbos. Een mooie nieuwe stap in het project waar ik niet alles meer van heb meegekregen, want half december begon ik aan mijn winterslaap. Dat was hoognodig.

En nu is het tijd om weer uit die winterslaap te ontwaken. Ik heb al weer zin in het opbouwen van het nieuwe seizoen. Laat het licht maar komen.

Voor komend jaar staan er best wel weer wat dingen op de rol. 

Educatieprogramma

Dit derde jaar van de zelfoogsttuin komt in het teken te staan van het te ontwikkelen educatieprogramma. De eerste boekingen van klassen zijn al binnen. Via een samenwerking met Code Groen Educatie kunnen scholen uit Maassluis kosteloos gebruik maken van ons aanbod. We starten onze educatie-activiteiten met het aanbieden van excursies naar de zelfoogsttuin.

Irrigatie

Verder gaan we het irrigatiesysteem vervolmaken. Dat betekent dat er een nieuwe pomp komt met een frequentieverdeler. Het idee daarvan is dat als we dan een kraan openzetten ergens op het terrein dat er dan meteen water uit komt. In plaats van dat ik eerst de pomp aan moet gaan zetten om vervolgens weer terug te lopen om de sproeier te positioneren. Dat gaat best wat stappen (en tijd) schelen.

Educatiekas

Op het terrein tussen het voedselbos en De Groentemeester gaat een grote kas verschijnen. Die ruimte willen we beschikbaar hebben voor het realiseren van het educatieprogramma. De financiering daarvan is nog niet helemaal rond en daardoor best nog spannend. Maar we hopen dat hij er eind april / begin mei kan staan.

Zonnedroger en compostzeefmachine

En dan zijn er nog twee 'projectjes' die al een tijdje op mijn lijstje staan, maar waarvan het nog niet gekomen is. Ik zou graag een zonnedroger bouwen en een compostzeefmachine. Die zonnedroger is een apparaat waardoor je op zonnekracht kruiden en groenten kunt drogen. Een tijd terug vond ik een bouwtekening waar we mee uit de voeten zouden moeten kunnen, denk ik.

En de compostzeefmachine is ook zo'n leuk bouwprojectje. Met een paar oude fietsvelgen, een beetje hout, iets van kippengaas en een afgedankte elektromotor moet het mogelijk zijn om een compostzeef te maken waar je de grove compost alleen in hoeft te scheppen. En dan komt het er fijngezeefd uit. Een beetje zoals deze man hier laat zien.

Plannen genoeg dus.

Wat ik ook van plan ben, is een andere invulling van dit blog. In de afgelopen periode hanteerde ik een vorm die bestond uit een fotootje van de week, een klein stukje tekst, een rijtje leestips met commentaar en een kijktip. Dat was een mooi format om iedere week mijn blogje in te maken, maar ik merk dat ik nu weer toe ben aan iets anders.

Dus je zult hier wat andere postjes kunnen gaan verwachten. Vooral gericht op kleinschalige landbouw en zorg voor een groenere planeet. Ik hoop dat je mee blijft lezen.

Over overvloedige oogst, bloemenpluk, AI, leefbaarheid, koffie, burn-out en agro-ecologie

We zijn half augustus al weer voorbij. "Ja, en?", zul je denken.

Voor het werk in de tuin hebben we daarmee het volgende omslagpunt bereikt. Voor de meeste gewassen betekent dit dat er vanaf nu niet meer gezaaid kan worden. Het licht neemt nu zo snel af, dat de groeikracht uit de planten gaat. Dat merk je ook direct aan het aangezicht van de tuin.

Want hoewel de oogst nog op zijn toppunt zit, zie je het eerste verval ook al invallen. De natuur is zich al duidelijk aan het opmaken om langzamerhand naar het einde van het seizoen toe te werken. Ik vind het heel mooi om op deze manier zo met de seizoenen te mogen werken. Het dwingt je in een bepaald ritme. En dat ritme voelt (hoe kan het ook anders) heel natuurlijk aan.

Maar nu kunnen we dus nog genieten van de overvloedige oogsten van de zomer. Daar horen dit jaar bij onze zelfoogsttuin ook tomaatjes bij. Dit mandje is nog maar het begin. En er komt nog veel meer aan. Niet alleen tomaatjes, maar ook nog paprika's, mais, pompoenen, allerlei wortel- en knolgewassen. En natuurlijk ook nog heel veel kolen en hopelijk ook nog wat bonen. Bovendien begonnen we deze week ook aan de tweede helft van de aardappeloogst. Vanaf nu ligt het zwaartepunt van de werkzaamheden dus op het binnenhalen en bewaren van de oogst in plaats van op zaaien, oppotten en planten.

Daarover gesproken: ook in de bloementuin kunnen we naar hartenlust oogsten. Kom gerust een boeketje plukken als je in de buurt bent. Je rekent maar een euro per steel af. En je krijgt korting als je een vaasje gebruikt om te oogsten. Kom maar eens kijken.

--

De leestips

Er worden miljarden in AI gepompt, maar de hype lijkt voor nu even voorbij

Wat ik mis in deze hele discussie is de negatieve invloed die deze technologie heeft op hele ecosystemen. Het slurpt energie en water. En er zijn veel datacenters voor nodig. Ruimte die we ook zouden kunnen besteden om lokale  ecosystemen te herstellen. Maar daar hoor je niemand over in de techsector. Blind geloof in technologie hebben ze. Daar moeten we mee ophouden en een realistischer kijk op erop ontwikkelen.

Barcelona is onleefbaar door toerisme: '1000 euro huurverhoging'

Een deel van de oplossing van dit probleem is niet zo moeilijk: vliegen moet veel duurder worden. Een stedentrip naar Barcelona is dan voor grote groepen toeristen dan ineens niet zo aantrekkelijk meer.

We staan voor een wereldwijde koffiecrisis, zeggen experts

Ben ik even blij dat het me gelukt is om te stoppen met koffie. Mijn simpele advies aan de komende generatie is om niet eens te beginnen met koffie drinken. Je hóeft het niet te leren drinken.

Agro-ecologie: de rood-groene beweging die de landbouw radicaal kan veranderen

Helder betoog. Ik ben trouwens sinds kort ook lid van het CSA-netwerk.

--

De kijktip

How To AVOID Burnout | Market Gardeners Give Their Advice

Ik heb absoluut geen stress van al het werk in de tuin. Ik zie mezelf dan ook niet snel in een burn-out vallen. Maar wat ik wel heel erg herken in de zaken die de verschillende 'market gardeners' hier aangeven, is dat het heel erg helpt om gestructureerd te werk te gaan. Als je goed bent in timemanagement, dan helpt dat enorm om een helderheid van geest te behouden. Je moet focus houden en bijzaken van hoofdzaken kunnen scheiden. Er komt tijdens een seizoen namelijk ongekend veel werk op je af. En dat moet op gezette tijden ook wel gewoon gedaan zijn. Dat is echt heel anders dan de kantoorbaan waar ik uit kom. Als we daar deadlines niet (helemaal) haalden, werd er gewoon in de tijd geschoven. In je teeltseizoen kan dat niet. De natuur gaat gewoon door met alle cycli. En je loopt mee, of je mist de boot. En ik kan me voorstellen dat dat bij sommige market gardeners stress veroorzaakt. En daarom is het goed dat hier tips over gedeeld worden.

Over rondleidingen, energiegebruik, biodiversiteit, bloemen, optimisme en stadslandbouw

Dit fotootje was niet van deze week. Maar omdat het toch leuk is om hier iets over te vertellen, kies ik deze week dit beeld van 23 mei. (En -niet verder vertellen-  ik had deze week ook niet echt een andere geschikte foto eigenlijk... We hebben vooral hard gewerkt om de hele klussenlijst klein te krijgen. En dat is voor een groot deel gelukt!)

Op donderdag 23 mei organiseerde Fonds Schiedam Vlaardingen een netwerkbijeenkomst voor groene initiatieven in Maassluis, Vlaardingen en Schiedam, onder de noemer: Natuurlijk Netwerken. Dat doen ze vaker, met als doel dat de deelnemers elkaar steeds beter weten te vinden. Deze keer mochten we iedereen welkom heten bij Weij. 

Er waren onder andere mensen bij van Code Groen, Stadslandbouw Ruytenburch, Voedselbos Vlaardingen en Duurzame Maassluizers en wij van Weij en het Fonds zelf natuurlijk. Ik heb niet de hele gastenlijst paraat, dus ik vergeet ook vast nog wel organisaties. In ieder geval was het gezellig druk. En we hadden gelukkig goed weer.

Het leuke aan het zijn van de gastlocatie is dat je van alles mag vertellen over je project. Ik gaf de aanwezigen dan ook met veel plezier een rondleiding over de tuin. Er was veel échte belangstelling en verwondering over de snelheid en de professionaliteit waarmee ik de zelfoogsttuin heb opgezet.

Tijdens zo'n rondleiding leg ik altijd uit dat we volgens biologische principes werken, maar niet biologisch gecertificeerd zijn. En uiteraard waarom ik die keuze heb gemaakt. Ik vertel over de start van het project en hoe de Groentemeester ingebed is in het grotere project van Weij. Ik geef aan dat we dankbaar gebruik maken van heel veel hulp van vrijwillige handen en dat we die betrokkenheid juist nastreven. Ik laat zien welk gereedschap we gebruiken en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen. En uiteraard laat ik weten dat de oogst vorig jaar overvloedig was, en dat we er nu net zo hard aan werken om dat dit jaar ook voor elkaar te krijgen. Bovenal maken we het een plek waar het voor iedereen goed toeven is.

Veel deelnemers geven na zo'n rondleiding aan dat ze het een inspirerend verhaal vinden. Dat was ook nu weer zo. En dat is fijn om terug te krijgen.

Je kunt trouwens zelf ook een keer zo'n rondleiding meemaken, als je dat leuk vindt.

Iedere derde zaterdag van de maand geef ik er één vanaf een uur of twee. De eerstvolgende is komende zaterdag, op 15 juni.

Meer informatie vind je hier.

--

De leestips

Voorlopig toch geen gaswinning bij Schiermonnikoog

Ik begrijp de activisten dat ze het proberen tegen te houden. Ik begrijp ook de overheid die niet afhankelijk wil zijn van gas uit het buitenland. Ik weet niet of het bezetten van dit platform op de lange termijn nou de meest effectieve actie is die je kunt uitvoeren. De echte actie is dat we onze verslaving aan fossiele brandstoffen moeten inperken. En eigenlijk zouden we misschien nog wel verder moeten gaan en ons algehele energieverbruik onder de loep nemen. We verspillen echt enorme hoeveelheden energie met zijn allen. Omdat het kan. (Maar eigenlijk kan het helemaal niet…)

17.000 kilometer bloemrijke dijken: een reusachtige kans voor biodiversiteit

Mooie ontwikkelingen. Van dit soort innovatie moeten we het hebben.

Topbloemen.nl zet bloemisten aan de kant

Misschien een mooie kans voor die bloemisten die aan de kant gezet worden om te gaan samenwerken met Wilderful. Daar wordt de wereld mooier van, want zij leveren uitsluitend natuurvriendelijke bloemen uit het seizoen. Wilderful werkt juist wel met lokale bloemisten en wil toe groeien naar een landelijke dekking.

“Onze generatie kan de klimaatcrisis oplossen”

Is dat zo?

De campagne van de Rijksoverheid om biologisch te promoten bij consumenten is vandaag begonnen.

Kijk, dat gaat de goede kant op.

Nederlanders krijgen twee keer zoveel suiker binnen als ze zelf denken

Wij koken vrijwel nooit meer met zakjes en pakjes. Maar toen wij net leerden koken, was het wel handig om gewoon de beschrijvingen op de pakjes te kunnen volgen. Je moet het uiteindelijk wel op een of andere manier leren. En ons onderwijs schiet daarin gewoonweg tekort. Raar eigenlijk dat we zoiets belangrijks als voor je eigen voeding kunnen zorgen, bijna geen aandacht krijgt in ons onderwijsbestel.

VOORbeeld 2024

Via de nieuwsbrief van Hofweb werd ik gewezen op deze verkiezingen. Ik vond het leuk om door al die initiatieven te bladeren. Natuurlijk heb ik ook mijn stem uitgebracht. Je mag in totaal 10 punten verdelen over verschillende VOORbeelden. Dat is ook sympathiek. 

--

De kijktip

How To Make Your Small Farm PROFITABLE

Goede tips. Hij weet waar hij het over heeft.

Over tuinbonen, plaagbestrijding, bestuiving, nattigheid, biodiversiteit en oude ambachten

De tuinbonen naderden hun hoogtepunt deze week. Over die teelt is dit seizoen best al veel te vertellen. 

Hoewel we vorig jaar gewoon een mooi oogstje tuinbonen konden uitdelen, was ik niet zo tevreden over hoe die teelt verliep. Daarom was ik er dit seizoen op gebrand om het beter te doen. Ik had een streven om iets eerder tuinbonen te hebben en het moest idealiter ook wel iets meer oogst opleveren. 

Daarom hebben we begin februari de tuinbonen in potjes voorgezaaid. Dat was zo'n beetje het eerste dat we in de kas aan opkweek opstartten. Het verschil met vorig jaar was dat ik vorig jaar alles gewoon ter plekke (in het teeltbed) had gezaaid. En toen had ik allee maar een klein klusje voorgezaaid om op de plekken waar de plantjes niet opkwamen ze er tussen te kunnen zetten. Maar dit jaar deden we het anders. Bijna 900 plantjes hebben we voorgezaaid en toen ze eenmaal mooi opgekomen waren, hebben we ze uitgeplant in de bedden. Ik kwam voor één bedje nog plantjes te kort. En die hebben we toen alsnog direct gezaaid. 

En wat een geluk dat ik voor deze aanpak had gekozen. Want de tuinbonen die ik in dat ene bedje direct had gezaaid, daarvan heeft er géén één het gered. Te nat waardoor ze zijn gaan rotten, en te veel slakken die de dappere kiemplantjes die het wel redden de nek omdeden. Het is allemaal ten onder gegaan. Maar de plantjes die we hadden voorgezaaid, deden het des te beter. Met als resultaat dat ik nu vijf bedden met planten heb staan die mooie tuinbonen aan het vormen zijn.

Een bekend fenomeen bij tuinbonen zijn de luizen die op een gegeven moment de toppen gaan bevolken en daarna de hele plant kleverig en zwart maken. En op die luizen komen mieren af die ze vervolgens gaan beschermen tegen roofdieren. Want die mieren houden de luizen zoals wij mensen koeien houden. Ze zorgen voor ze en ze melken ze. De luizen scheiden een zoetige vloeistof af die de mieren lekker vinden. 

Maar de luizen trekken ook lieveheersbeestjes en andere rovers aan. Die lusten die luizen wel rauw. Ze hebben er de confrontatie met mieren voor over. En het mooie is, dat de lieveheersbeestjes zich nu snel aan het vermeerderen zijn. Ik heb al meerdere legsels van eitjes gezien. Clustertjes van gele speldenknopjes zie je dan op de blaadjes van de plant zitten. Over een tijdje komen de larven van de lieveheersbeestjes tevoorschijn en die eten nog meer luizen dan de volwassen dieren. Plaagbestrijding die de natuur zelf verzorgt in optima forma. Het is mijn hoop dat die lieveheersbeestjes straks dan een beetje in de buurt van de tuin blijven voor als zich in een ander gewas een plaag voor doet. Dan zijn de ordetroepen meteen aanwezig, zullen we maar zeggen.

En dan deed ik nog een andere observatie. Tussen de planten vliegen ook hommels rond. Voor de bestuiving van de bloemen zodat zich ook echt bonen kunnen gaan vormen. Maar er viel me iets op. Die hommel die ik volgde, ging de bloem niet in aan de voorkant. De bloemen zijn vrij langwerpig, als een soort witte trompetten. Die hommel zou ook helemaal niet in die 'trompet' passen. Daar is hij veel te groot voor. In plaats daarvan ging hij bovenop de bloem zitten en prikte een gaatje vlakbij het punt waar hij bij de nectar kon komen. Slim van die hommel.

Toen ik vervolgens op internet ging opzoeken hoe de bestuiving van de boon dan plaatsvindt, kwam ik erachter dat de bonen helemaal niet door insecten bestoven hoeven te worden. De planten zijn zelfbestuivend. Dat betekent dat het stuifmeel door beweging uit de ene bloem geklopt wordt, en in de andere bloem terecht komt. De grap is wel dat het onhandige landen van de hommel bovenop de bloem voor die beweging zorgt. Dus zo helpt de hommel de zelfbestuiving van de plant toch een handje. Leuk om te weten toch?

Deze week was het ook tijd om de tuinbonen te toppen. Je haalt dan de kop uit de plant. Deels om die zwarte luis zijn favoriete kostje te ontzeggen, en deels omdat de groei van de plant dan niet meer naar nieuwe bloemen en bladeren gaat, maar naar de ontwikkeling van de bonen aan de plant. Zodat we straks mooie grote tuinbonen kunnen oogsten.

 

Ik zei het al. Er is best veel te vertellen over één zo'n gewas. Never a dull moment in de tuin dus. En dan te bedenken dat we in totaal meer dan 70 gewassen doen... Mooi werk.

--

De leestips

Huis koel houden zonder airco

Tip: zet één of meerdere bomen voor je huis die ervoor zorgen dat je huis afgeschermd wordt van de zon. Uit ervaring kan ik vertellen dat het verschil in binnen- en buitentemperatuur op heel hete dagen kan oplopen tot minstens 10 graden. En dat kost dan dus geen energie.

Aantal trekkende zoetwatervissen wereldwijd met meer dan 80 procent afgenomen

Alles heeft met alles te maken.

Een berichtje van de boerderij

Bij De Groentemeester valt het gelukkig vooralsnog mee. Maar herkenbaar is dit verhaal wel. Als je de gevolgen van klimaatverandering wil bekijken, leer je een hoop van het meedelen in een zelfoogsttuin of csa.

Nederland kampioen biodiversiteitsverlies, 'de natuur staat er dramatisch voor'

Gelukkig zijn we voor het inzetten van herstel niet alleen afhankelijk van Haagse plannen. Want daar lijken we het niet van te moeten hebben. Ik ken veel initiatieven van particulieren, stichtingen en ondernemers die hier wel hun steentje aan willen bijdragen.

Natte voorjaar ideaal voor naaktslak

Laten we 2024 maar gewoon uitroepen tot het jaar van de slak, zou ik zeggen. Onder alles wat ik op til in de tuin, zitten deze vrienden.

Roompot en Landal gaan samen verder, nieuw hoofdkantoor in Amsterdam

Het is een slechte ontwikkeling dat in allerlei sectoren de bedrijvigheid in handen komt van enkele grote spelers. Ook hier zien we een verlies aan diversiteit. En dat betekent voor ieder systeem een verlies aan veerkracht. Feitelijk wordt er roofbouw gepleegd op de sectoren waarin dat gebeurt. Want het doel van de grote bedrijven is om er zoveel mogelijk geld uit te onttrekken.

SEED MATTERS – congres met Vandana Shiva

Interessant programma die dag. Helaas kan ik niet in verband met de ecotuindagen van Velt waar we met onze zelfoogsttuin aan meedoen.

Hoe zuur ben jij

Dat wist ik niet.

Écht brood op de plank

Fijn dat er mensen zijn die de oude ambachten overeind houden. Industrialisatie en het streven naar efficiëntie hebben hun keerzijdes. En het is goed om je te realiseren dat er alternatieven zijn. Dit artikel gaat toevallig over graan en brood, maar het grotere verhaal hiervan gaat over de manier waarop we naar onze economie en ons menszijn kijken. Het is goed om je bewust te zijn van wat echt belangrijk is.

--

De kijktip

Every Psychological Trick Explained in 5 Minutes

Handig overzicht. Ik zou het alleen geen trucs noemen. Eerder geeft het een soort overzicht van hoe het tussen mensen werkt. Hoe je invloed kunt uitoefenen op je sociale omgeving. Sommige van deze elementen worden gebruikt in de marketing en sommige zijn handig als je anderen wilt meenemen in een verandering. Ik kan me bovendien voorstellen dat het handig is om de werking van deze dingen te begrijpen als je kinderen moet opvoeden. Welke kende jij al?

Over planten-planten-planten, klimaatrisico's, AI, consuminderen, herenboeren en hoop

Planten, planten, planten. Dat is deze weken het devies. Het is 15 mei geweest: ijsheiligen. Dat betekent dat de kans op nachtvorst naar nul is gegaan. En daardoor kan nu ieder plantje dat we hebben opgekweekt buiten geplant worden. 

Dus deze week en de volgende week zijn we aan het planten, planten en planten. Op de foto hiernaast waren we bezig de spruitkool en de palmkool in de bedden aan het zetten. Die hebben best een flinke tijd nodig om te groeien, dus die planten we nu alvast voor een mooie oogst in het naseizoen. Verder plantten we ook alle kruiden, best al wat bloemen en wiedden we bij de wortelpeterselie. Ondertussen groeit het gras ook vrolijk door. Dus dat moest nodig gemaaid. En het nodige (voor)zaaiwerk moet ook gebeuren. Dus ja, we zitten in de periode van het jaar dat alles tegelijk komt.

Ondertussen hebben we de tweede oogstweek van het seizoen alweer achter de rug. En ik zie veel blije gezichten in de tuin. Spinazie, radijs, sla en verse knoflook staan nu bij veel mensen op het menu. 

De oogstgenoten die dat leuk vinden, hebben zich verzameld in de Groentemeester Recepten appgroep. Daarin worden met veel plezier recepten uitgewisseld met de groenten die in de oogst zitten. 

En man, man, man, wat komen daar lekkere dingen voorbij. Zo leuk dit werk!

--

De leestips

Van alle klimaatrisico's is waterschaarste voor Nederland het meest nijpend

En ondertussen zitten we met een verkiezingsuitslag waarvan de grootste partij zegt dat klimaatmaatregelen onzin zijn. Hoe toekomstbestendig wil je het hebben?

Experts bepleiten grondige veranderingen om 'diabetescrisis' te lijf te gaan

Ook hier kunnen zelfoogsttuinen een rol spelen. Bij ons word je niet verleid met ongezonde keuzes. Je krijgt iedere week een lading gezonde groente en aan je lichaamsbeweging wordt ook gewerkt omdat je ze zelf mag komen oogsten. Als je er nou ook nog op de fiets naar toe komt, heb je voor jezelf een voedselomgeving gecreëerd waarin je automatisch gezonder wordt.

De bosindustrie heeft een nieuwe vondst bedacht

Hier kun je op tegen zijn. Maar het probleem wat er aan ten grondslag ligt, is onze enorme honger naar energie. Als we daar niets aan doen, blijven dit soort problemen bestaan.

Grote verandering van Googles zoekmachine op komst, met veel AI

Mijn gevoel zegt me dat dit niet de stappen in de goede richting zijn. Ik kan dat nog niet onderbouwen met goede argumenten, maar het beeld van een mens die denkt een soort god te kunnen worden, komt bij het lezen van dit bericht bij mij naar boven. AI is de zoveelste technologische ontwikkeling die al jaren met veel bombarie en hoge verwachtingen wordt aangekondigd. Maar de praktijk leert dat er met die ontwikkelingen ook altijd zware nadelen meekomen. En dat zal bij AI niet anders zijn. Het blijft spelen met vuur.

Na lichte groei, nu weer kleine krimp van Nederlandse economie

Ik dacht dat we er zo langzamerhand achter aan het komen waren dat oneindige groei niet goed is voor het voortbestaan van de wereld. Toch wordt hier verslag gedaan alsof groei het streven hoort te zijn. En de consumentenbestedingen die de groei veroorzaken illustreren dus ook weer goed hoe raar we er eigenlijk naar kijken. Kleding, schoenen en vliegvakanties. Precies de dingen waar mensen veel meer van kopen dan ze feitelijk nodig hebben. En dat moeten we dan positief vinden…

Minder warmtepompen, meer diesel: afhankelijkheid energie-import wordt groter

Wat experts te vertellen hebben, telt blijkbaar niet. 

Toch kwam ik ook een positief punt tegen. Ze willen vasthouden aan de klimaatdoelen. En als ze die niet dreigen te halen, moet het beleid aangepast worden. Zeggen ze. Nou, dan staat de deur nog op een kier voor verdergaande klimaatregelen. Laten we hopen dat ze er nog op tijd achter komen.

Regen leidt tot overlast in Frankrijk, Luxemburg, België en Duitsland

En nog maar eens beelden van de gevolgen van extreem weer. Dit keer vlakbij ons land.

Steeds meer burgers worden samen eigenaar van een boerderij

Gelukkig zijn er ook genoeg van dit soort initiatieven die handelingsruimte geven aan mensen die het beste voor hebben met de wereld. Niet alleen het aantal Herenboerderijen is groeiende. Ook zelfoogsttuinen, voedselbossen en csa’s zaaien zich uit. Lang leve natuurlijke systemen.

Week van de Biodiversiteit: Soorten speuren

Dit is ook leuk. Vlakbij huis organiseren de Duurzame Maassluizers een dag rondom biodiversiteit. 25 mei bij Weij.

If you’re not growing, you’re dying

Altijd goed om helder te hebben waarom je de dingen doet. En dan door te rekenen in hoeverre het haalbaar is. En dat heeft alles te maken met de context waar je in opereert. Voorlopig is het voor mijn zelfoogsttuin nog van belang dat de omzet doorgroeit. En na de investeringen van de eerste jaren moeten de kosten nog iets omlaag. En dan komt een duurzame ‘lifestyle-business’ in beeld.

Actuele bezigheden

Er gebeurt een hoop in voedselbosland. En dit zijn slechts de werkzaamheden van één onderzoeker. Hoopvol dat universiteiten, en zeker ook Wageningen, steeds meer studenten tellen die toekomst zien in voedselbossen.

--

De kijktip

Crisis, Hope and Permaculture

Gelukkig zijn er mensen zoals hij. Dat geeft hoop dat mensen kunnen zorgen voor een positieve impact op de wereldwijde ecosystemen in plaats de vernietigende invloed die we nu hebben. Hij laat met zijn projecten zien dat het mogelijk is. Maar daarvoor moeten er nog wel wat heilige huisjes op hun kop worden gezet. Desalniettemin is hoop altijd fijn.