Mijn bezoek aan de IPON 2018

Vandaag en morgen vindt de IPON 2018 plaats in de jaarbeurs in Utrecht. Ik ben daar vandaag de hele dag aanwezig geweest. Hieronder mijn verslag vanaf de keukentafel thuis.

Een bezoek aan zo'n beurs bereid ik de dag ervoor altijd even voor. Ik bekijk de plattegrond, het aanbod in de theaters en de informatie van standhouders vooraf op de site. Naast het ontmoeten van bekenden, was ik vooral geïnteresseerd in drie categorieën onderwerpen.

Dashboards en leerlingvolgsystemen
De eerste categorie was die van dashboards en leerlingvolgsystemen. Ongeveer de helft van onze scholen maken gebruik van Esis en de andere helft maakt gebruik van Parnassys. Mijn contactpersoon bij Rovict benaderde mij een aantal dagen voor de beurs met de vraag om even langs te komen bij hun stand, omdat hij opgemerkt had dat ik tijdens de laatste bijeenkomst voor Esis Contactpersonen niet aanwezig kon zijn. En hij had iets te vertellen. Dus ik heb vanochtend een kop koffie gedronken bij de stand van Rovict.
Hij liet mij het nieuwe scherm zien dat leerkrachten gaan krijgen onder de knop 'Mijn Esis'. Dat gaat een overzicht worden (een soort tabel) van de klas. Daarin staan de belangrijkste gegevens in één oogopslag vermeld. Je moet dan denken aan informatie uit de module groepsplannen, toetsresultaten e.d.. En in die tabel kan doorgeklikt worden op de verschillende onderdelen. De laatste kolom laat achter iedere leerling een knop zien waarmee je bepaalde acties kunt uitvoeren, zoals bijvoorbeeld het toevoegen van een registratie.
Ik vond het een vrij overzichtelijke en compacte weergave van de belangrijkste informatie van je klas. We hebben vervolgens gesproken over hoe we ervoor kunnen zorgen dat leraren van dit soort nieuwe functionaliteit van te voren op de hoogte gesteld kunnen worden. Wordt vervolgd dus.
Een stukje verder op de beursvloer stond Leeruniek tussen de Startups. Ik had tijdens de voorbereiding van mijn bezoek al even op de website van Leeruniek zitten kijken, maar veel verder dan de constatering dat het om een dashboard moest gaan, kwam ik niet. Mijn openingsvraag daar was dan ook: is jullie systeem het meest te vergelijken met Momento of met een traditioneel leerlingvolgsysteem? De twee personen die mij daar zeer vriendelijk te woord stonden, maakten mij duidelijk dat het het allebei een beetje waar is. Leeruniek koppelt met Parnassys. (En niet met Esis, wat het voor een groot deel van onze scholen niet bruikbaar maakt.) Uit Parnassys haalt het informatie over groepen leerlingen, over toetsresultaten uit het citovolgsysteem en eventueel methodegebonden toetsen die in Parnassys geregistreerd worden.  En die informatie wordt dan op een intuïtieve en heldere manier op het scherm gepresenteerd. In Leeruniek kan vervolgens per klas een ordening gemaakt worden van verschillende niveaugroepen. Dat is een zeer intuïtief systeem van 'drag'n drop'.
De functionaliteit die Leeruniek toevoegt aan Parnassys, zit standaard al in Esis. Esis heeft daar de module groepsplannen voor. De weergave van Leeruniek vind ik wel een stuk gebruiksvriendelijker dan van Esis, maar ik vermoed dat er met Esis ook gewoon meer mogelijk is. Het verbaasde me dat het indelen van niveaugroepen e.d. binnen een klas niet mogelijk is binnen Parnassys. Ook vertelden de mensen van Leeruniek mij dat zij de resultaten van de leerlingen kunnen presenteren in een overzicht van vaardigheidsscores met daarnaast de vermelding van de groei (of daling) van de vaardigheidsscore over de laatste periode. Zij gaven aan dat zij ook daar functionaliteit toevoegden t.o.v. Parnassys. In Esis zit deze mogelijkheid volgens mij al zonder dat je daarvoor een extra programmakoppeling met een systeem als Leeruniek hoeft te maken. Mijn verbazing richt zich erop dat binnen onze scholen het imago van Parnassys is dat het gebruiksvriendelijker en helderder is. Maar blijkbaar mist het wel functionaliteit t.o.v. Esis waarvoor ze dan de hulp van programma's als Leeruniek inschakelen. Of heb ik het nu verkeerd begrepen? Als iemand daar iets over kan zeggen: graag in de reacties.
Ook in de hoek van de Startups stond Richard Bergmans met Briter. Op iedere beurs over onderwijs en ict probeer ik hem altijd even te spreken. Hij is in mijn ogen een pionier bij uitstek en verdient ook die lof. Hij heeft zich gestort op het thema dashboards en heeft meegepraat aan tafels over dit thema binnen het doorbraakproject onderwijs met ict. Dat laatste project heeft laatst een eindrapportage uitgebracht. En het verbaasde mij zeer dat de grootste uitkomst van het thema dashboards nu wordt 'weggeschreven' naar de succesvolle ontwikkeling van Momento. Dat is een dashboard van de grote speler 'Heutink ict' en consorten. Maar de echte innovatiedruk zit volgens mij bij spelers als Briter, Snappet en Leeruniek. Zij zouden wel wat meer credits en mogelijkheden mogen krijgen.
Opvallend detail is dat systemen als Leeruniek en Briter geen directe toegang tot de resultaten van methodegebonden toetsen krijgen van de grote uitgeverijen vanuit Basispoort. Er is wel een UWLR-standaard waarmee dat technisch zou moeten kunnen, maar puntje bij paaltje moeten de kleinere spelers (soms handmatig) koppelen met leerlingvolgsystemen. En daar krijgen ze dan niet alle leerresultaten uit beschikbaar. Raar detail is dat de data eigenlijk van de scholen is (of zou moeten zijn...) Maar blijkbaar hebben de grote spelers er meer over te zeggen dan de eigenaren van de data. Of is er iemand die mij kan tegenspreken op dit punt? Nuance hoor ik graag ik de reacties.
Enigszins in deze categorie hoorde mijn bezoek aan Snappet. Binnen onze stichting maken nu twee scholen gebruik van Snappet. Persoonlijk zou ik het gebruik van dit leermiddel wel willen zien toenemen. Snappet biedt naast een helder model van digitale verwerking van leerstof door leerlingen ook een samenhangend dashboard voor leerkrachten. Op deze manier is realtime te volgen wat leerlingen tijdens de les voor ondersteuning nodig hebben. Op termijn komt volledig adaptief werken binnen handbereik op een manier die met papieren werkboekjes niet mogelijk is. Gynzy's verwerkingssoftware doet iets soortgelijks. Maar ik was nu bij Snappet in de stand om te bespreken hoe we deze manier van werken meer onder de aandacht van onze scholen kunnen brengen. Want uiteindelijk kiezen onze scholen zelf hun aanpak.

E-learning voor digitale bekwaamheden leraren
Een tweede thema kwam ik eigenlijk pas echt tegen op de beursvloer zelf. Ik vond een folder van Edutrainers tussen de Vives die overal op tafeltjes verspreid lagen. En toen realiseerde ik me dat dit ook een onderwerp was waar ik vandaag even aandacht aan moest besteden.
SCOH is namelijk bezig om beleid te formuleren waarmee we er voor willen zorgen dat iedere leerkracht voldoet aan een bepaalde basis-ict-vaardigheid. Een soort minimum-niveau waaraan alle medewerkers in het meest ideale geval aan voldoen. We zijn met verschillende geledingen binnen de organisatie al een tijdje bezig om een soort kader te maken waarin beschreven staat welke handelingen/vaardigheden er volgens ons toe doen. Vergelijk het met de Kennisbasis ICT, maar dan iets meer toegesneden op onze specifieke organisatie. In maart staat daarvoor een sessie met leerkrachten van verschillende pluimage gepland bijvoorbeeld.
Maar nu komt het interessante deel. (Jammer als je al afgehaakt bent. ;-)) Als je als organisatie zegt dat iedereen een bepaald minimum-niveau zou moeten hebben, dan zijn er (zeker in het begin) ook collega's die dat minimum-niveau nog niet halen. En die collega's moeten dan wel in de gelegenheid gesteld worden om daaraan te werken. En dat veronderstelt dat er een soort aanbod gecreëerd zou moeten worden waarmee ze zich dat eigen kunnen maken. In dat kader ben ik twee aanbieders tegengekomen van e-learning voor digitale bekwaamheden: Edutrainers en Instruct.
Edutrainers is de opvolger van de Spons.nl. Zij komen in de zomer van 2018 met een geheel nieuw platform. Zij bieden over veel verschillende tools modules aan die collega's zelf zouden kunnen doorlopen. Je moet dan denken aan het werken met Blogger, SlideShare en zulke webtools, maar ook aan Officeprogramma's e.d. Zij gaan uit van de gedachte dat het aanbieden van e-learning-modules als enige interventie niet gaat helpen. Ze maken zich sterk voor een aanpak waarbij workshops, coaching en begeleiding ook een plek krijgen. Dit alles zou moeten kunnen worden ingebed in een kenniscentrum/academy van de stichting zelf.
Instruct heeft zo'n zelfde mogelijkheid met een programma dat zij ICT-updater noemen. Dit programma richt zich op de wat meer traditionele officeprogramma's en windowsvaardigheden. Zij hebben geen modules die ingaan op webtools. De vertegenwoordiger die ik sprak vertelde dat zij wel bezig zijn met het ontwikkelen van modules rondom Google Classroom en Microsoft Teams en OneNote.

Programmeren en Maakonderwijs
De derde en laatste categorie van onderwerpen zat in de hoek van Coding. Ik was op zoek naar Eddy de onderwijsrobot omdat ik die al eerder in de Innovatie-etalage van Kennisnet had zien staan. Ik dacht de stand gevonden te hebben, maar daar bleek (toen we eenmaal aan de praat waren) dat deze robot niet Eddy heette. Eddy is namelijk de naam die Heutink-ict erop geplakt heeft voor het onderwijs. Het type robot is eigenlijk de Nao. In de zorg wordt hij ook gebruikt: daar heet hij de Zora. En Heutink heeft hem voor het onderwijs dus Eddy gedoopt. Echter bleek ik niet in de stand van Heutink beland te zijn, maar in de stand van Robots in de klas. Zij hebben rondom deze robot een programmeer-omgeving gemaakt die ik enigszins te vergelijken vond met de omgevingen van Mindstorms en Scratch. In die zin dat je de robots kan programmeren met het achter elkaar zetten van voorgeprogrammeerde blokjes. Ik heb met de mannen uit deze stand afgesproken dat ze de onderwijsrobot een keer komen demonstreren op onze bijeenkomst van ict-coördinatoren.
Maak-o-theek was in dezelfde hoek ook aanwezig. Ook zij staan in de innovatie-etalage, en zij zijn al een keer op een bijeenkomst voor onze ict-coördinatoren. Daaruit is een pril idee voor een samenwerking voortgekomen met onze praktijkschool. Daarover later ongetwijfeld meer. Voor nu heb ik gewoon even gezellig staan bijpraten.
In deze categorie begon mijn dag eigenlijk ook. Ik was als eerste te vinden bij de stand van de Techniek Torens. Zij hadden namelijk voor alle scholen die al gebruik maken van Techniek Torens een maak- en programmeerlespakket klaar liggen. De directeur van één van onze scholen had gevraagd of ik hun lespakket wilde ophalen. Overigens geldt voor deze actie wel: op=op.

Losse opmerkingen
Verder nog wat losse opmerkingen. Ik ben nog bij de stand van Jilster geweest. Ik was dit bedrijfje al eerder op het web tegengekomen. Zij maken tijdschriften op maat. Helaas was er niemand in de stand aanwezig toen ik langsliep. Ik heb wel even kunnen kijken naar de fysieke uitvoering van de tijdschriften. Ze bieden namelijk drie varianten aan: een gelijmd tijdschrift, een tijdschrift met een nietje en een gebonden boekvorm. Op internet kwam ik geen duidelijke plaatjes tegen van hoe dat eruit ziet. Nu heb ik daar een beeld bij. In een school kun je deze dienst gebruiken om bijvoorbeeld verslag van een project te doen. Je laat een groep leerlingen dan een tijdschrift over het project maken. Of het is bijvoorbeeld bruikbaar om een jaarboek voor groep 8 te maken dat je bij het afscheid kunt uitdelen. Een sympathiek idee. Of dat kostentechnisch ook redelijk is, moet je zelf maar even bekijken op hun website.

In een stand waarvan ik de naam niet meer weet, zag ik allerlei producten om tablets op te bergen en te beschermen. Daaronder ook de bekende kidscover. Nieuw voor mij was dat zij nu ook een koptelefoon op de markt hebben gebracht. Heeft iemand hier toevallig al ervaring mee? Hij ziet er erg solide uit.

Mijn collega Maurits Knoppert is naast zijn baan ook begonnen als zzp-er bij APS it-diensten. Hij stond daar vandaag (en morgen) in de stand. Daar ben ik uiteraard ook even een praatje gaan maken.
Verder heb ik geluncht met Ricardo Verver. Dat is een ict-coördinator van één van onze scholen. En er bleken nogal wat leden van het SamenDeskundiger-netwerk Zuid-Holland rond te lopen op de beurs vandaag. In onze groepsapp meldde de één na de ander zijn aanwezigheid. Altijd leuk. Bij deze heb ik ook aan mijn belofte voldaan om een verslagje te maken van mijn bezoek. Doe er je voordeel mee.

Geen aandacht voor ondersteuning op werkvloer in plan van aanpak Doorbraakproject onderwijs en ict

Het Doorbraakproject Onderwijs & ICT heeft afgelopen week een plan van aanpak gepubliceerd. Het is een handzaam boekje met een helder overzicht van ambities en doelen. Ze spreken drie ambities uit voor 2017 en die ambities worden ieder vertaald in één of meerdere doelen waaraan gewerkt gaat worden.

Puntsgewijs, en zonder de versierende verhaaltjes van betrokkenen komt het hierop neer:

Ambitie 1: Schoolbesturen in PO en VO zijn in staat om gefundeerde keuzes te maken over de inzet van ict.

• Doel 1: Het project helpt schoolbesturen weloverwogen keuzes te maken op het gebied van de toepassing van ict, de implementatie van ict en de investeringen die daarvoor nodig zijn.

Ambitie 2: Het is voor schoolbesturen duidelijk hoe ze hun (ict-)keuzes kunnen implementeren.

• Doel 2: Het project stelt informatie beschikbaar om de juiste infrastructurele keuzes te maken.
• Doel 3: Het project helpt bij het professionaliseren, waardoor schoolbesturen, schoolleiders en leerkrachten vaardig zijn met ict.
• Doel 4: Het project stelt schoolbesturen in staat als professionele klant kwalitatief of kwantitatief inkoopvoordeel te behalen bij de aanschaf van ict(-gerelateerde) producten.

Ambitie 3: Er zijn geen belemmeringen in markt en systeem voor het uitvoeren van de gemaakte keuzes.

• Doel 5: Het project zorgt voor genoeg kwalitatief hoogwaardig aanbod van digitale leermiddelen dat geschikt is om leermiddel-overstijgend mee te variëren en arrangeren. 
• Doel 6: Het project zorgt voor inzicht op individueel niveau in de voortgang van het leren. Dit betreft een overkoepelend inzicht over gekozen leermiddelen en aanbieders van lesmateriaal heen.
• Doel 7: Het project zorgt voor het wegnemen van technische belemmeringen, waardoor scholen op een gebruiksvriendelijke manier leermiddelen kunnen gebruiken in of vanuit een gangbaar (leer)platform naar keuze.
• Doel 8: Het project zorgt voor een probleemloze toegang tot en gebruik van digitale leermiddelen. Het uitwisselen van data bij het bestellen, leveren en gebruiken van leermiddelen is tot een minimum beperkt. Hierdoor blijft de privacy van leerlingen en leraren beter geborgd.
• Doel 9: Wet- en regelgeving belemmert schoolbesturen niet bij de keuze voor digitaal onderwijs op maat.
• Doel 10: Schoolbesturen, schoolleiders en leraren hebben steeds meer inzicht in wat werkt bij het toepassen van ict en onder welke voorwaarden. Dit inzicht is gebaseerd op onderzoek.

Verderop in het boekje worden per doelstelling vervolgens voorbeelden van acties genoemd die op stapel staan om de doelstellingen voor 2017 te halen. Het gaat te ver om die uitwerkingen hier op te noemen, maar je vindt ze terug in het de publicatie (pdf).

Als stafmedewerker onderwijs en ict bij een grote stichting, én ict-coördinator op een basisschool moet ik hier iets van vinden. Er is ongetwijfeld door heel veel betrokkenen goed nagedacht en hard gewerkt aan het uitwerken van al deze doelen en acties. Maar ik kan me niet aan het gevoel onttrekken dat we dit allemaal al eens gedaan hebben. Ik loop nu zelf al zo'n 15 jaar mee in deze wereld. En deze doelstellingen zijn stuk voor stuk niet nieuw.
Kennisnet is met deze materie en op deze manier al jaren bezig. Ik zie in het plan van aanpak geen aanknopingspunten waarom het nu ineens sneller zal gaan verlopen. Ik zou het aanmoedigen, dat wel, maar ik schat in dat de materie complexer is dan dit document doet vermoeden. En als ik een voorzichtige verwachting mag uitspreken, dan denk ik niet dat we in 2017 zullen constateren dat de doorbraak geforceerd is. Niet op basis van deze doelstellingen.

Ik zie in het plan van aanpak geen enkele aandacht voor praktische ondersteuning op de werkvloer. Naar wie kan een directeur met vragen over strategische keuzes met betrekking tot ict in zijn school als hij het zelf niet weet? Naar wie kan een leraar als zijn bord plots uitvalt? Naar wie kan de werkgroep die een nieuwe methode gaat kiezen als ze vragen hebben over de digitale systemen die daarbij passen?
Mijn ervaring is inmiddels dat scholen met een goede ict-coördinator, die voldoende (in tijd) wordt gefaciliteerd, grote slagen kunnen maken. Mijn ervaring is dat als er serieus werk gemaakt wordt van scholing en werkplekbegeleiding in het primaire proces de ontwikkelingen ineens heel hard kunnen gaan. Maar juist op dat punt voorziet het plan van aanpak helemaal niet.
De acties lijken vooral gericht op schoolbestuurders. Maar daar gaat het mijn inziens helemaal niet om. Het moet niet op de stafbureaus of in de directiekamers gebeuren. Maar in de klas. Daar is tijd, ruimte en praktische ondersteuning voor leraren voor nodig.
Verder wordt er ook gesproken over het zorgen voor goed digitaal leermateriaal. Maar daar gaat het ook niet om. Er is goed digitaal leermateriaal genoeg. En initiatieven voor gezamenlijke inkooptrajecten zijn er ook al. Maar dat is ook niet altijd wenselijk vanuit het perspectief van een school.

Om dan tenslotte toch nog maar in te gaan op één van de versierende verhaaltjes:
In één van de voorbeelden is een schoolleider aan het woord over een versnellingsvraag met betrekking tot een soort master-dashboard waarmee een leerling vanuit allerlei applicaties gevolgd zou kunnen worden door de leraar. Daar wordt volgens die schoolleider aan gewerkt. Alleen dat voorbeeld al doet mij huiveren. Wat een tijd en geld zal daar in gaan zitten. En wat een gedrocht gaat dat opleveren?
Doelstelling 8 zegt nota bene dat het uitwisselen van data tussen applicaties tot een minimum beperkt zou moeten worden. En dan doen we een versnellingsvraag naar het combineren van zoveel mogelijk gegevens in één applicatie.
Vreemder is het nog als je kijkt naar welke systemen ze willen vangen in het dashboard. Die school schijnt te werken met Muiswerk, Rekentuin, Taalzee en Smart rekenen. Dat zijn adaptieve systemen die prima dashboarden van zichzelf hebben (alleen Smart rekenen ken ik niet). Een kenmerk van adaptieve systemen is (zo leerde ik laatst) dat die adaptiviteit vooral binnen het systeem werkt. Je kunt dan leerpaden voor leerlingen door het systeem laten bepalen terwijl de leraar ervan op de hoogte blijft door goede rapportages.
Ik leerde dat van een blogpost van Wilfred Rubens die daar met de volgende zin op inging: "Het is immers ook alleen maar mogelijk om binnen één systeem gepersonaliseerde leerpaden via adaptieve technologie te realiseren (en niet over systemen heen)."

Misschien wil het doorbraakproject wel iets forceren wat niet te forceren valt. Misschien moet er gewoon geduldiger gewacht worden tot het vanzelf groeit. Want dat doet het wel.

De financiële kant van ict in het onderwijs verdient aandacht

In drie minuten geeft Kennisnet informatie over de financiële kant van ict in het onderwijs.



Ik hoor sommige scholen wel eens zeggen dat er geen of weinig geld is voor ict. Kennisnet geeft eigenlijk aan dat het er vooral om gaat hoe je er over nadenkt. Het onderwijs mag zich volgens deze video bijvoorbeeld wel iets meer realiseren dat zij een grote klant (kunnen) vormen voor bedrijven die 'spullen' leveren. En als je de vraag bundelt, wordt je onderhandelingspositie beter.
Ik vind het een informatieve video. Meer informatie over ict en inkoop vind je overigens in de publicatie 'Advies Inkoop' (pdf) van het doorbraakproject Onderwijs & ICT.

Leestips t/m 11 oktober 2015

In deze leestips boeiende beschouwingen op het advies van Platform Onderwijs2032, het doorbraakproject onderwijs en ict, en de rol van ict op de lerarenopleidingen.
Eveline Kaleveld vertelt over praktijkervaring met de inzet van iPads bij kleuters.
Verder nieuws van Microsoft over het dock waarmee je windowstelefoon een computer wordt. Mooie ontwikkeling vind ik dat. Benieuwd waar dat toe leidt.

En gisteren is de codeweek begonnen. Wie verzonnen heeft om dat midden in de kinderboekenweek te plannen, heeft in mijn ogen niet goed nagedacht. Net zoals de week van de mediawijsheid te plannen in de week voor Sinterklaas. Dat begrijp ik ook niet. In het basisonderwijs is dat gewoon niet handig. Dan zijn de hoofden van kinderen echt met andere dingen bezig.
Maar goed, het is wel een mooi initiatief. Steek je licht eens op, zou ik zeggen.

Tot slot een kijktip naar een videoreview van het iXperium over de Osmo.
Veel leesplezier.


Regering steekt 40 miljoen extra in ict en innovatie - Nu.nl
"De regering maakt extra geld extra vrij voor ict en innovatie. De komende twee jaar komt daarvoor bijna 40 miljoen euro beschikbaar. (...) Er wordt ook een consortium van bedrijven, kennisinstellingen en overheden opgericht dat zich gaat bezighouden met onder meer big data en energie. Ook zal dat consortium meer ict-specialisten opleiden op het gebied van digitale veiligheid en big data. Daarbij zal worden samengewerkt met hogescholen en universiteiten." Lees verder...

IT in het onderwijs: 9 uitdagingen voor 2016! - Frits Pfeiffer op Expanding Visions
"IT is niet niet meer weg te denken in het onderwijs. Een open deur? Jazeker, en uiterst reëel. En wat is hot in 2016? In de dagelijkse praktijk zien we de volgende topics snel in belang toenemen. Ik heb ze voor u op een rij gezet. U mag zelf de volgorde van belangrijkheid bepalen." Lees verder...

Inzet van tablets bij de kleuters - Eveline Kaleveld op Kleuters Digitaal
"Hoe zet je tablets in bij de kleuters? Hoe ben ik begonnen? Op een gegeven moment kreeg ik een iPad. Al snel ontdekte ik dat er een hoop apps zijn voor kinderen. Dus wat deed ik? Ik nam mijn iPad mee naar de klas en liet de kinderen in de klas er mee werken. De kinderen vonden het leuk om met de diverse apps aan de slag te gaan. Dit viel ook op bij mijn collega’s. Na goed overleg hadden we het jaar daarop 4 iPads voor alle kleuterklassen samen." Lees verder...

De lerarenopleider als rolmodel in didactisch inzet van ICT - Jeroen Bottema op Leervlak
"De themagroep ICT en de lerarenopleider van het Velon houdt zich bezig met de integratie van de didactische inzet van ICT in de lerarenopleidingen (lees o.a. hier). Eén van de centrale vragen in dit proces is op welke wijze de lerarenopleiding en lerarenopleider hierin rolmodel kunnen zijn voor de studenten, de toekomstige leraren. De aanname hierbij is dat de lerarenopleider als rolmodel een belangrijke motiverende factor is voor studenten om zelf ICT te integrereren in hun lespraktijk. Maar wat doet een rolmodel dan?" Lees verder...

Windows 10 geïnstalleerd op 110 miljoen apparaten - Nu.nl
"Dat heeft Terry Myerson, hoofd van de Windows-tak bij Microsoft, dinsdag bekendgemaakt tijdens een persevenement in New York. Eind augustus stond dat totaal nog op 75 miljoen. Windows 10 verscheen op 29 juli. Myerson vertelde dat onder de 110 miljoen Windows 10-apparaten zo'n 8 miljoen zakelijke pc's zijn. Bedrijven stappen normaal gesproken een stuk langzamer over op nieuwe Windows-versies dan consumenten." Lees verder...

'Label ADHD of autisme wordt identiteit kind' - Nationale Onderwijsgids
"Als kinderen anders zijn dan anderen, krijgen ze te snel en ten onrechte een medisch etiket op zich geplakt. Dat concludeert Liesbeth Hop in haar boek ‘Gun kinderen hun eigen label'. Ze pleit ervoor om kinderen zichzelf te laten zijn." Lees verder...

#Onderwijs2032 en de lerarenopleiding.... - Amber Walraven op Amberwalraven's Research and Teaching
"Op 1 oktober presenteerde Platform Onderwijs 2o32 zijn schets van een “doordachte en gedragen visie op een toekomstgerichte en inspirerende inhoud van het primair en het voortgezet onderwijs, die het Platform eind dit jaar aan de staatssecretaris zal aanbieden” (zie blz 3 van het voorlopige advies). Er zijn natuurlijk al veel reacties op het advies gekomen, maar ik had wat andere dingen (zoals onderwijs geven, onderzoek doen) te doen, dus ik ben wat trager. In mijn blog wil ik me richten op het advies vanuit het gezichtspunt van een lerarenopleider. Tenslotte ben ik dat :-)" Lees verder...

Programmeren als vast onderdeel in PO - ICTnieuws.nl
"Samenwerking SIDN fonds en CodeUur om programmeren in de klas te krijgen
Zaterdag 10 oktober start de CodeWeek. Doel is kinderen, jongeren, ouders en docenten stimuleren om te leren programmeren. Want coderen is hét lezen en schrijven van de toekomst. SIDN fonds sluit zich volledig aan bij de ambitie om alle kinderen kennis te laten maken met coderen. Zaterdag ondertekent het fonds het CodePact en start de samenwerking met Stichting CodeUur om aan deze ambitie bij te dragen!" Lees verder...

Kies maar: mediawijs zijn of (gratis) leren programmeren - Pierre Gorissen op ICT&Onderwijsblog
"Ja, ik weet het: “je gaat toch niet schelden op een site met allemaal leuke en gratis opdrachten voor de codeweek?!”. Nou, ja, toch wel." Lees verder...

Continuum-dock voor Windows 10-telefoons gaat 99 dollar kosten - Nu.nl
"De dock waarmee een Lumia-smartphone met Windows 10 als desktcomputer gebruikt kan worden, zal 99 dollar gaan kosten. (...) Continuum is een nieuwe functionaliteit voor telefoons met Windows 10. Door de smartphone te verbinden met een toetsenbord, muis en monitor, is deze te gebruiken als traditionele computer." Lees verder...

Wanneer breekt het doorbraakproject nu eens echt door? - Marcel de Jager op Expanding Visions
"Afgelopen weken hebben we bij Expanding Visions weer een aantal goed bezochte lezingen mogen houden. Onderwerp was de regievoering op IT in het onderwijs. Ikzelf sprak daar vooral over de noodzaak tot architectuur. Vaak geen eenvoudig en al helemaal geen sexy onderwerp. Na afloop was iedereen het er echter wel over eens dat dit een cruciaal onderdeel is van een goede IT huishouding. Maar hoe zat het ook al weer?" Lees verder...

iXperium videoreview van de Osmo Starter Kit (video) - via Pierre Gorissen op ICT&Onderwijsblog

bron

Leestips t/m 12 juni 2015

Gisteren had ik geen tijd om de leestips even te bloggen, want van 's ochtends 7 tot 's avonds 10 nam ik deel aan een teamuitje van mijn werk. We hebben een dagje doorgebracht in het warme Amsterdam. Heerlijk gegeten en o.a. een mooie wandeling gemaakt.

Vandaar nu de leestips een dagje later. In deze post aandacht voor Sander Dekkers plan om iedere school te voorzien van snel internet, een Google-bericht dat te maken heeft met het gebruik van Big Data, een voorspelling dat het hybride brein er toch echt aankomt en twee echte aankondigingen: het boek van Patrick Koning over Mediawijsheid is binnenkort verkrijgbaar en het 12e EDUbloggersdiner gaat weer georganiseerd worden. Het zal de eerste keer zijn dat ik zelf ook aanhaak.
Daarnaast doet Sander Gordijn verslag van zijn bezoek aan het Ixperium en wil Gerard Dummer graag weten wie mee wil helpen bij het organiseren van een landelijke programmeerwedstrijd.

Goed weekend!


Staatssecretaris Dekker: "Snel internet voor alle scholen, onafhankelijk van locatie" - PO-raad
"Staatssecretaris Dekker (Onderwijs) heeft de wens uitgedrukt alle scholen in Nederland van snel internet te voorzien, onafhankelijk van de locatie van de school. Dat deed hij op 3 juni in een reactie op eerder gestelde Kamervragen van Kamerleden Voordewind (ChristenUnie) en Bisschop (SGP)." Lees verder...

Landelijke Scratch-wedstrijd voor PO en VO - Gerard Dummer op GerardDummer.nl
"Wie doet mee met het organiseren van een landelijke Scratch-wedstrijd voor het PO en VO? Idee van de wedstijd is simpel: wie bouwt het leukste spel?" Lees verder...

Het hybride brein komt eraan - Marcel de Jager op Expanding Visions
"Volgens Google’s futurist Ray Kurzweil zullen rond 2030 de eerste mensen met een hybride brein rondlopen. Dat betekent zoiets als een menselijk brein dat continue verbonden is met de cloud. Schijn je slimmer van te worden. Klinkt reuze spannend en ook wel eng. Ik hoor de tegenstanders al in het geweer komen. Wat we gemakshalve vergeten is dat zo’n hybride brein, mocht het er ooit echt van komen, slechts een onderdeel is van de weg die we al lang geleden zijn ingeslagen. En er is geen weg terug." Lees verder...

Google richt nieuw bedrijf op om stadsleven te verbeteren - Nu.nl
"Google wil het leven in steden gaan verbeteren met de inzet van technologie. Het bedrijf wil bijvoorbeeld efficiënter vervoer, minder luchtvervuiling en lagere woonlasten.
(...) Google lanceert het bedrijf Sidewalk Labs dat onderzoek gaat doen naar hoe technologie kan helpen het leven in steden te verbeteren." Lees verder...

Inoreader for Windows Phone is out! - Vassilena Valchanova op Inoreader blog
"We know that there are many third-party mobile apps that let you use your Inoreader account, but we always prefer to give users the option to use apps that recreate the rich functionality Inoreader offers. We’re already doing this with our Android and iOS apps and today marks a new important addition to this family - the Inoreader app for Windows Phone!" Lees verder...

Ixperium door de ogen van Meester Sander - Sander Gordijn op meestersander.nl
"Op woensdag 10 juni bracht ik een bezoek aan het iXperium in Arnhem. Deze locatie stond al lang op mijn verlanglijstje. Op de website staat: ‘Samen met leraren, lerarenopleiders en studenten bouwt iXperium aan het onderwijs van morgen’. Dat willen wij wel is zien." Lees verder...

Het 12e EDUbloggersdiner - Willem Karssenberg op Trendmatcher.nl
"Maandag 9, dinsdag 10 en woensdag 11 november 2015 vinden in Rotterdam Dé Onderwijsdagen plaats. Traditiegetrouw komen dan op maandagavond de EDUbloggers bij elkaar voor hèt Edubloggersdiner." Lees verder...

Mediawijsheid in de klas van Patrick Koning - Karin Winters op KarinBlogt
"Koning Willem I college mag er wel trots op zijn zeg, na het boek Gamification de klas van Sem van Geffen, verschijnt binnenkort Mediawijsheid in de klas van Patrick Koning. Patrick heeft voor zijn eigen school al een hele tijd geleden een leerlijn mediawijsheid ontwikkeld en deze nu vertaald naar boek met een online omgeving." Lees verder...

Leestips t/m 6 maart 2015

Een dagje later dan dat jullie van me gewend zijn, zijn hier de leestips van deze week.

Fijn weekend!


What if We Treated School Principals Like CEO's? - Jean Desravines op OZY
"Imagine a leader who is responsible for managing a budget of several million dollars, overseeing hundreds of staff, addressing the concerns and needs of passionate stakeholders, and is ultimately on the hook for delivering a “product” that will profoundly impact the trajectory of our country. You’re probably envisioning that this person is a corporate CEO of a Fortune 500 company, right?  Wrong.
I’m actually referring to your high school principal." Lees verder...

15 Surprising Discoveries About Learning - Saga Briggs op informED
"What are some of the most encouraging known facts about learning? From taking a walk to learning a new language, there are countless things we can do to improve the way we learn. Below we list fifteen steps toward a better brain:"Lees verder...

Samenwerken met OneNote op school en in de klas - Maurits Knoppert op Office365 in het Onderwijs
"Microsoft probeert al lange tijd OneNote steeds meer onder de aandact te brengen in het onderwijs, zeker omdat het in het onderwijs als samenwerkingsdocument goed in te zetten is. Op 13 februari kwam Microsoft met de mededeling dat OneNote vanaf dat moment gratis door iedereen te gebruiken is. Vanaf nu zou iedereen dus vanaf iedere computer of ieder device gebruik kunnen maken van OneNote. Via deze link kun je op de office blogs goed de laatste ontwikkelingen van OneNote blijven volgen. Wekelijks worden er nieuwe features toegvoegd." Lees verder...

7 Ways Video Games Enhance Learning - Educators Technology
"Along similar lines , gaming theorist, Tom Hatfield (author of the popular book/; Why Gaming Will Dominate the Twenty-First Century) contends that successful video games include 7 learning principles that we can extract and apply in other sectors such as business and education. These principle are:(...)" Lees verder...

Questioning Mainstream Wisdom about Schools and the Economy - Larry Cuban op School Reform and Classroom Practice
"The fairy tale about the Emperor with no clothes is (and has been) a metaphor for the damages incurred from groupthink. Fear of appearing silly or losing status among peers in raising questions when a consensus–the wisdom of the group–occurs daily in all organizations. When that consensus extends to the nation and involves ideas that have consequences for the entire citizenry, then yelling out that the Emperor is naked is everyone’s duty in a democracy.
For the past thirty years the groupthink idea of public schools solving a national economic crisis and rising inequalities  has been the idee fixe of civic, business, educational, and academic leaders." Lees verder...

Onderwijs verandert fundamenteel - eLearning.nl
"Gartner heeft een top 10 van strategische technologieën voor het onderwijs samengesteld. Het is geen lijst met tools die besparingen opleveren in tijd of geld. Het gaat om strategische technologieën, die volgens Gartner in 2015 op de actielijst van elke CIO in het onderwijs zouden moeten staan." Lees verder...

Hoe werkt Muiswerk het beste voor de allerjongsten? - Muiswerk Educatief
"Er zijn veel leuke apps voor kinderen in de groepen 1 tot en met 3, maar er is nog weinig serieus educatief aanbod. Muiswerk heeft met Leesstart, Flitsend Spellen 1 en Woorden 1 aardig wat te bieden. Komend schooljaar komen daar Woordstart en de geheel vernieuwde rekenprogramma's nog eens bij, speciaal ontwikkeld voor de kleuters." Lees verder...

Macht, gezag, angst en vertrouwen - Hartger Wassink op De Professionele Dialoog
"Al sinds mijn promotieonderzoek ben ik geboeid door het thema gespreid leiderschap. Met velen deel ik een afkeer van autoritair, directief, top-down leiderschap. Niet alleen omdat het weinig vreugdevol is om met zo’n baas te werken, maar ook omdat ik ervan overtuigd ben, dat dit niet de meest productieve manier is om leiding te geven. Enfin, dat hebben mensen als Ricardo Semler veel beter beschreven.
Een andere reden is, dat ik in al die jaren er ook steeds meer van overtuigd ben geraakt, dat alle leiding die leraren (of andere professionals) zelf kunnen geven, niet meer door managers gegeven hoeft te worden. Dat scheelt loonkosten voor managers, een hoop zinloos overleg en dito ergernis." Lees verder...

Heeft de klasinrichting een positief effect op leren? - Kris van den Branden op Duurzaam Onderwijs
"Antwoord: Ja. Dat blijkt uit een vrij grootschalige studie in het Verenigd Koninkrijk waarbij meer dan 3000 leerlingen werden gevolgd, verspreid over 153 klassen in 27 basisscholen. De fysieke kenmerken van de klasinrichting bleken een stevige invloed te hebben op de vooruitgang die de leerlingen gedurende het schooljaar maakten voor wiskunde, leesvaardigheid en schrijfvaardigheid. De belangrijkste aanbevelingen die aan schoolteams op dit vlak kunnen worden aangereikt, zijn de volgende:" Lees verder...

Plan gepresenteerd voor meer maatwerk in het onderwijs met ICT - PO-Raad
"Uitwisselen van kennis over gepersonaliseerd leren op school, hulp bij het inkopen van adaptief leermateriaal en landelijke afspraken over privacy. Dat zijn enkele van de afspraken en plannen uit het Plan van Aanpak van het zogenoemde Doorbraakproject Onderwijs & ICT. Dit is een gezamenlijk project van de PO-Raad, VO-raad en ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Economische Zaken. Zij verwachten in de komende twee jaar een doorbraak te realiseren met betrekking tot maatwerk met ICT in het onderwijs. Dit is nodig om leerlingen met hulp van de mogelijkheden van ICT beter voor te bereiden op hun toekomst." Lees verder...

Humans Need Not Apply
En via het blog van Patrick Koning vond ik deze video. Een aardige kijktip die handelt over de toekomst die ons te wachten staat.

Privacy, Basispoort en wat RTL niet vertelt

Basisscholen geven privégegevens leerlingen aan uitgeverijen. Zo kopte RTL nieuws afgelopen week. En dat bracht een stroom aan berichtgeving hierover op gang. De uitgeverijen, de PO-raad, Kennisnet, een vakbond, een ouderorganisatie, en Tweede Kamerleden wilden hierover hun eigen zegje doen. Ook partijen rondom scholen en uitgeverijen lieten weten welke rol zij hierin spelen. Zo kwamen o.a. Skool (een netwerkbeheerder), Rovict (leverancier van één van de grootste leerlingvolgsystemen) en Muiswerk (leverancier van educatieve software) met eigen verklaringen en toelichtingen.

Uiteraard werd het nieuws ook gadeslagen door edubloggers. Verschillende personen uit die club gaven hun commentaar erop. Karin Winters schreef dit. André Manssen dit en dit. Michel Boer dit. Willem Karssenberg dit. En Wilfred Rubens dit.

In deze post licht ik toe hoe ik tegen de berichtgeving aankijk. Als edublogger en stafmedewerker onderwijs en ict volg ik dit thema al langer. In het schooljaar 2009-2010 kwam dit onderwerp bij ons in de stichting op de agenda in verband met een mogelijke keuze voor aansluiting op een regionaal initiatief waarbij leerlinggegevens uitgewisseld dienden te gaan worden. Dat was voor SCOH aanleiding om kritisch te gaan kijken hoe wij het geregeld hadden. Sindsdien hebben we ons informatiebeveiligingsbeleid op orde gebracht. We zijn er nog niet - werk in uitvoering -, maar we zijn al wel een heel eind.
In dat proces hebben we hierover contact en overleg gehad met Kennisnet. We hebben specialisten van Ernst&Young gevraagd om zaken voor ons te onderzoeken en uit te werken. We hebben aandacht gevraagd voor het thema binnen het Samen Deskundiger Netwerk Zuid Holland. En we hebben deelgenomen aan de tafel Privacy in het doorbraakproject onderwijs en ict. 

De berichtgeving van RTL nieuws kwam voor ons in ieder geval niet als donderslag bij heldere hemel. En dat de staatssecretaris op de hoogte was, verbaast mij niets. Hij heeft de afgelopen tijd ook niet onder een steen gezeten. (Die Kamerleden die niet op de hoogte waren klaarblijkelijk wel.)

Er wordt achter de schermen al vrij lang gewerkt aan goede oplossingen voor het vraagstuk rondom gegevensuitwisseling, dossiervorming, online opslag, authentificatie, learning analytics, beveiliging en privacy. Er liggen op dat vlak legio kansen om het onderwijs en administratieve processen te verbeteren, maar minstens net zoveel valkuilen waarmee het onderwijs bijdraagt aan negatieve effecten. De juiste weg hierin vinden én daarna bewandelen is geen eenvoudige opgave, kan ik beamen. Dat er bij verschillende partijen meer bewustwording moet komen, valt niet te ontkennen. Dat geldt voor scholen, uitgeverijen, maar ook voor ouders en leerlingen. (Waarom vinden veel ouders het normaal om de hoogtepunten uit het leven van hun kind op Facebook te beschrijven of in online foto-albums op te slaan? Je hebt het dan wettelijk gezien over dezelfde soort gegevens...)

Aan de ene kant ben ik erg blij met de aandacht die de berichtgeving van RTL genereert. Want dat maakt het makkelijker om ons werk -in uitvoering- goed te doen. Waar we drie jaar geleden nog glazig aangekeken werden als we het thema privacy en informatiebeveiliging aansneden bij collega-schoolbesturen, ouders, medewerkers en externe partijen (zoals uitgeverijen en leveranciers van leerlingvolgsystemen), vinden we nu medewerking en begrip. In toenemende mate wil men weten hoe we het hebben ingericht. Het veld raakt er zo langzamerhand van doordrongen dat er iets moet gebeuren. De politieke wind lijkt mee te gaan zitten. Privacy is niet dood meer.

Aan de andere kant vind ik de berichtgeving van RTL weinig genuanceerd. Het valt me wel vaker op dat journalisten kort-door-de-bocht hun eigen verhaal vertellen. Er wordt gesproken in termen van schuld. Er wordt vooral belicht wat er allemaal mis is, en welke negatieve effecten er aan kleven. En dat is niet eerlijk omdat de online opslag en verwerking van de gegevens ook positieve effecten kunnen hebben voor de kwaliteit die het onderwijs biedt. Als je leerlingen verder wilt brengen, heb je gegevens nodig waarmee hun prestaties in kaart worden gebracht. In deze tijd gebeurt dat nou eenmaal niet meer uitsluitend op papier. Digitale opslag en verwerking maakt analyse van die gegevens vele malen makkelijker. En daar profiteren de leerlingen uiteindelijk hoe dan ook van. Aan alle kanten wordt er hard gewerkt om dit toekomstperspectief werkbaar en werkzaam te krijgen binnen de waarden en normen die daarbij belangrijk zijn. Recht op privacy, recht op zelfbeschikking bijvoorbeeld,  maar ook termen als efficiëntie en gebruikersgemak spelen een rol. Het thema heeft wetenschappelijke aandacht, aandacht van politici, aandacht van scholen, aandacht van uitgeverijen en leveranciers van ict-systemen.

Scholen en uitgevers worden in de berichtgeving echter tegenover elkaar gezet. Alsof één van de twee de schuld moet dragen. Maar zo simpel ligt het niet. RTL zou pas echt researchjournalistiek bedrijven als ze het krachtenveld gedetailleerd onder het voetlicht brachten in hun dossier over dit onderwerp.

Dat de berichtgeving van RTL rammelt, zou ik willen illustreren aan de hand van een simpel voorbeeld uit het eerste filmpje dat online gezet werd. In dat filmpje worden (niet geheel toevallig) beelden getoond van één van onze scholen. Mijn collega heeft daar een interview gegeven en vervolgens heeft een leerling van die school achter de computer het één en ander laten zien.

Want was is er aan de hand met dat filmpje? Ten eerste heeft het interview met mijn collega totaal meer dan drie kwartier geduurd had. Hij was op de uitnodiging ingegaan om uit te leggen welke maatregelen wij allemaal genomen hebben om de privacy van onze leerlingen en medewerkers (beter) te regelen. Dat heeft hij ook uitgebreid uit de doeken gedaan. Van die drie kwartier zijn er ongeveer 12 seconden uitgeknipt waarin de journalist er voor kiest om hem te laten zeggen dat scholen de gegevens uitwisselen. Dit fragment wordt zo verknipt en vermalen met commentaar van andere privacy-experts dat het gegeven interview geheel uit zijn verband is gerukt.

Ten tweede mocht een leerling van die school illustreren hoe Basispoort en de software daarachter dan werkt. Daar gaat de 'researchjournalist' wederom de fout in. In plaats van de inlog bij Basispoort laten ze de inlog bij Skool zien, en in plaats van de analytics van een softwarepakket te laten zien dat achter Basispoort zit (ambrasoft bijvoorbeeld), laten ze de analytics van Flits zien. Dat pakket zit helemaal niet achter Basispoort. Ze verwarren, zogezegd, lokaal inloggen met inloggen op je Google account (dat is toch echt iets anders..) En ze verwarren lokale gegevens opslag met opslag in the cloud (alsof jouw Dropbox en je c-schijf hetzelfde zijn.) Dat vind ik in dit kader nogal een kapitale fout. Je verwijt scholen dat ze het niet snappen, terwijl je het zelf nog minder snapt... Mijn conclusie is dan dat die journalist gewoon niet weet wat hij laat zien. Wat RTL doet, is in mijn ogen een vorm van stemmingmakerij. Het mag in ieder geval geen 'researchjournalistiek' heten. Een leraar zou zeggen: ga je huiswerk maar over doen.

Samenvattend kan ik zeggen dat dit thema in mijn ogen uitgebreid bediscussieerd moet worden. Maar laten we dat wel zuiver en zorgvuldig doen. Zoals onderdelen van het thema in het LACE project behandeld worden bijvoorbeeld. Of zoals onderdelen door de juristen van Kennisnet zijn uitgewerkt. Waar we in ieder geval geen behoefte aan hebben, is ongenuanceerde roeptoeterij van een journalist die vooral zijn eigen verhaal wil vertellen. De opgave waar we nu voor staan, is niet in één dag opgelost. Laat ons ons werk goed doen. En doe dat zelf ook. Dan vinden we elkaar.

Over doorbraak en kanteling

Het onderwijs staat voor een grote verandering. Tenminste, dat begrijp ik uit de informatie die dagelijks tot mij komt via de sociale netwerken en de online nieuwsfeeds. De toegenomen (technische) mogelijkheden en de tijdsgeest schijnen te eisen dat er iets moet gebeuren in het onderwijs. Grote veranderingen worden voorspeld. Doorbraak en kanteling.

Twee voorbeelden van 'projecten' die zo'n zelfde doel beoogen, wil ik hieronder kort bespreken.

1. Het doorbraakproject onderwijs en ict
De overheid, en dan met name het ministerie van economische zaken, wil de kennis over ICT en mogelijkheden ervan vergroten. ICT levert namelijk een bijdrage aan economische groei. Het stimuleert vernieuwingen en zorgt voor een hogere (arbeids)productiviteit. Daarom zijn er 10 zogenaamde doorbraakprojecten met ICT. Het gaat om 10 publiek-private doorbraakprojecten in het bedrijfsleven, bij de overheid, het onderwijs, de zorg en energie.

Het doorbraakproject onderwijs en ict wordt samen met de partners OCW, de VO-raad en de PO-raad vormgegeven. In de eerste fase zijn er 9 'tafels' samengesteld waaraan op verschillende thema's overleg plaatsvindt. Iedere tafel behandelt een deeltje van het grote geheel dat we onderwijs en ict noemen. De partners aan de tafel zijn mensen die inhoudelijk verstand hebben van zo'n onderwerp vanuit publiek of privaat belang.
De onderwerpen die aan die tafels besproken werden, zijn:

• Digitaal leermateriaal
• Informatie en inzicht
• Infrastructuur en connectiviteit
• Roostering en planning
• Schoolcontext
• Toegang
• Privacy
• Blokkades
• Prijsmodellen

Inmiddels is eindrapportage van de eerste fase van dit project gereed. Per tafel zijn er aanbevelingen geformuleerd voor het vervolg van het project. Maar samenvattend zijn er ook vier aanbevelingen gedaan die uit vrijwel alle tafels naar voren kwamen. Deze vier aanbevelingen zijn: 

1. Maak gezamenlijk afspraken, leg standaarden vast en implementeer deze in de keten.
2. Geef de markt ruimte, maar zorg ook voor voldoende (publieke) waarborgen voor een optimaal functionerende leermiddelenketen.
3. Breng de gearticuleerde vraag in de praktijk: organiseer de vraagkracht op de onderwerpen waar dat kan, beproef dit waar nodig en ondersteun scholen bij implementatie.
4. Breng ICT- randvoorwaarden voor scholen op orde. Connectiviteit, devices en kennis zijn de basisvoorwaarde voor maatwerk met ICT.

De gehele eindrapportage hier te lezen (pdf). Voor degenen die dat interessant vinden.

2. United4Education

Dit is een netwerk dat weer een ander accent legt. Bij de partners horen organisaties als The Crowd, Nivoz, Operation Education, EdcampNL en stichting Leerkracht.

Het gaat hier niet per se om digitalisering van het onderwijs. Maar wel om een betere aansluiting bij de wensen van deze tijd. Zij praten bijvoorbeeld over de definitie van onderwijskwaliteit (breed of smal). Wát willen we kinderen leren? Hoe willen we ze dat leren? Welke rol horen leraren te spelen? En zij hebben aandacht voor personalisering van het onderwijs. Bovenal willen zij een bottom-up benadering. Voor zover ik het begrijp in ieder geval. Deze club wil de transitie bewerkstelligen binnen 1000 dagen. Vanaf 1 oktober dit jaar. (Nu nog 966 dus.)

Grappig om te zien is wel dat zij een soortgelijke structuur hanteren om de verandering in te zetten als het doorbraakproject. Er wordt ook in groepjes gepraat. Zij hebben het echter niet over aparte 'tafels' waaraan de gesprekken plaatsvinden, maar zij noemen dat transitiepaden. Ieder transitiepad wordt voorbereid door een 'trekker' en een groepje inhoudelijke deskundigen. Zij willen dwars door formele rollen heen werken. Ongeacht je formele positie ben je welkom om mee te denken. De volgende transitiepaden worden gevolgd.

• De leerling (of het leren zelf) staat centraal en niet het systeem. Hieronder vallen: andere leeromgeving, andere leeropvattingen, inrichten van leerprocessen, leerling gecentreerd onderwijs, enz.
• Andere wijzen van toetsen en verantwoorden, passend bij beoogd doel en kwaliteitsniveau. Hieronder valt ook: afschaffing van het examen.
• Leren altijd en overal en niet alleen op scholen. Technologie die niet leidend is, maar ondersteunend aan het leren zelf.
• De leraar als professional in zijn/haar kracht. Hieronder vallen ook andere manieren van leraren opleiden.
• Zinvolle verbindingen: o.a. verbinding school-ouders-leerlingen, leraar en leerling als partners, enz.
• Innovatie door verbinding met andere sectoren.
• Alternatief schoolontwerp: een innovatieve organisatie die het leren, de leerling en de leraar ondersteunt. Hieronder vallen: democratische scholen, managementloze scholen, alternatieve vormen van toezicht en bestuur, enz.
• Zin in toezicht

Tot slot

Beide initiatieven beogen een verandering van de manier waarop we onderwijs organiseren. Ik ben benieuwd wat hier de consequenties van gaan worden in de praktijk. Alleen daarom is het al leuk om dit berichtje nu te plaatsen. Als een soort markering in de tijd. Kunnen we over drie jaar eens terugkijken.

Waarom privacy er toe doet

Trouwe lezers van dit blog weten dat ik af en toe post over het thema privacy. In de samenleving waarop we afstevenen, staat privacy onder druk.
De spreker van TED uit het filmpje hieronder benadrukt nog eens het belang van privacy. Hij geeft (m.i. terecht) aan dat mensen zich anders gedragen als ze het gevoel hebben dat ze bekeken worden.

Voor een 'normaal' functioneren hebben mensen zo nu en dan gelegenheid nodig om helemaal op zichzelf te zijn.






Dit geldt dus ook voor onze leerlingen. Want dat zijn immers ook mensen. Daarom mogen we ons best afvragen of we op grote schaal leerlingen willen monitoren. Big data en learning analytics gaan volgens sommige voorspellers voor die mogelijkheden zorgen. Je kunt dan heel nauwgezet de prestaties van de leerlingen volgen, zowel op school als thuis. Maar is dat eigenlijk wel wenselijk?
Ik weet het antwoord ook niet. Maar het geeft wel stof tot nadenken.
En gelukkig wordt dat dan ook gedaan. Hier en hier, bijvoorbeeld.

Het moet haast wel:@SanderDekker volgt WitBlauw ;-)

Morgenochtend (11 juni) staat er in de Tweede Kamer een overleg gepland met als onderwerp 'Onderwijs en digitalisering'. Bij het derde agendapunt wordt er gesproken over 'Onderwijs persoonlijker maken met moderne leermiddelen'. Sander Dekker schreef daarvoor een brief. En toen ik die brief las, moest ik haast wel concluderen dat hij mijn blog volgt. ;-)

Voor het gemak heb ik de tekst van de brief hieronder opgenomen. De links heb ik toegevoegd. Alle links verwijzen naar blogposts die ik ooit geschreven heb. En daaruit blijkt dus dat hij mijn blog volgt... (En zoniet, dan doet hij er verstandig aan dat wel te gaan doen.)


"Elke dag vertrouwen ruim 1,6 miljoen leerlingen in het primair onderwijs en bijna 1 miljoen leerlingen in het voortgezet onderwijs erop dat ze het allerbeste onderwijs krijgen. Onderwijs dat eigentijds is en uitdaagt, dat recht doet aan de eigen talentontwikkeling en dat hen ondersteunt om later succesvol te kunnen leven en werken in de 21e-eeuwse samenleving.

Een voorwaarde om dit onderwijs vorm te kunnen geven is het gebruik van moderne leermiddelen. Net als veel onderwijsbestuurders, schoolleiders en leraren zie ik dat de inzet van ict leerlingen, leraren, schoolleiders, bestuurders en ouders de mogelijkheid biedt om het onderwijs te versterken. Meer inzicht, meer maatwerk, meer uitdaging en minder papieren rompslomp. Als leraren en leerlingen hierbij de beschikking hebben over passende, kwalitatief hoogwaardige en betaalbare leermiddelen, ontstaan er vormen van differentiëren die we tot op heden niet kennen of die aan het begin van hun ontwikkeling staan. Dit biedt enorme kansen voor de talentontwikkeling van alle leerlingen.

Het is aan scholen zelf om op basis van de eigen visie keuzes te maken over de inzet van ict. Veel scholen werken al aan nieuwe initiatieven met ict, nog meer scholen willen graag een stap zetten. Steeds vaker wordt hierbij de term gepersonaliseerd leren gebruikt, altijd staat het meer recht doen aan verschillende behoeften centraal. Toch kunnen we constateren dat scholen nog onvoldoende gebruik (kunnen) maken van alle mogelijkheden die er liggen.
Ik ben dan ook blij dat het onderwijs zelf talrijke initiatieven neemt en gezamenlijk optrekt om de voorwaarden voor succesvol ict-gebruik te realiseren. Ict is daarbij geen doel, maar een middel om meer maatwerk in het onderwijs te realiseren. Ict kan er – mits op een goede manier ingezet en in aanvulling op bestaande middelen – aan bijdragen dat leerlingen op hun eigen manier en in hun eigen tempo kunnen leren. Onlangs is hier een belangrijke stap gezet. Onder verantwoordelijkheid van de PO-raad en VO-raad is samen met alle betrokkenen in het sectorale leermiddelenkader regie richting leveranciers georganiseerd. Scholen hebben hiermee kenbaar gemaakt welke eisen en wensen zij hebben als het gaat om leermaterialen, de processen in de leermaterialenketen en de ict-voorzieningen die deze processen ondersteunen.

Deze ontwikkelingen in het onderwijs versterken we in het recent afgesloten sectorakkoord met de VO-raad en het nog af te sluiten akkoord met de PO-raad.
In deze akkoorden bekrachtigen we onze gezamenlijke ambitie en geven we richting aan de rol van ict bij differentiëren en de verdere ontwikkeling van professionele onderwijsorganisaties.

Daarnaast werk ik samen met de PO-raad, de VO-raad en het ministerie van EZ aan het Doorbraakproject Onderwijs en ICT. Doel van dit project is in samenwerking met publieke en private partijen een doorbraak te bewerkstelligen zodat scholen die dat willen sneller van de meerwaarde van (adaptieve) digitale leermiddelen kunnen profiteren.

Met deze brief schets ik, zoals toegezegd bij de begrotingsbehandeling, mijn beeld van de ontwikkelingen op het gebied van technologie en digitalisering in het primair- en voortgezet onderwijs. Ik ga hierbij ook in op de rol die ict kan spelen bij het verminderen van de regeldruk binnen het onderwijs, waarmee ik de toezegging hierover uit het Algemeen Overleg van 20 maart 2014 inlos. De brief beschrijft de in mijn ogen belangrijkste elementen en benoemt de acties die ik, vaak samen met de sectoren, onderneem om de drempels voor het succesvol gebruik van ict in het onderwijs te verlagen. De minister heeft u geïnformeerd met de Kamerbrief over digitalisering van het hoger onderwijs (8 januari 2014) en de mbo-brief die u zeer binnenkort zult ontvangen.

Uitdagend onderwijs voor elke leerling: onderwijs persoonlijker maken

De tijd is rijp om op grotere schaal digitale leermiddelen en ict te gebruiken in het onderwijs. Onderzoek laat zien dat als ict op een goede manier en in aanvulling op bestaande middelen wordt ingezet, leerlingen meer gemotiveerd zijn, betere leerprestaties halen en een efficiënter leerproces doormaken. De verdergaande digitalisering van het onderwijs biedt mogelijkheden om het onderwijsaanbod rijker en actueler te maken. Inzet van moderne technologieën en sociale media laten het onderwijs beter aansluiten bij de belevingswereld van jongeren.

Digitalisering maakt het mogelijk en wenselijk om het aanbod aan leermateriaal meer flexibel en adaptief in te richten. Bovendien leidt digitalisering tot een beter inzicht waar de leerling op dag tot dag basis staat. Hiermee kunnen leraren beter differentiëren tussen leerlingen, talenten op elk niveau maximaal ontplooien, opbrengsten maximaliseren en passend onderwijs voor iedereen bieden. Ict is hiermee een belangrijk instrument in de gereedschapskist van de leraar: technologie als extra middel om de onderwijsdoelstellingen te helpen realiseren.

Ik hecht eraan te benadrukken dat ik er geen voorstander van ben om leerlingen de hele dag achter een beeldscherm te zetten. Leren is een sociale bezigheid en de interactie tussen leraar en leerling en leerlingen onderling is onmisbaar. Inzet van ict heeft de potentie het onderwijs persoonlijker – niet individueler – te maken door beter aan te sluiten op individuele behoeften van leerlingen.

Onderzoek laat zien dat de technologisch gedreven route een lagere kans van slagen heeft. Succesvolle implementatie van ict start bij een gezamenlijke visie, wordt gedragen door professionele gebruikers, gevoed door hoogwaardig en betaalbaar leermateriaal en gefaciliteerd door een krachtige infrastructuur. Deze samenhang en de verbinding met het onderwijs zelf is voor mij leidend in de koers en invulling voor de komende jaren.

Vanuit het vakmanschap van de leraar

Ongeacht hoe groot de rol van technologie in het leren uiteindelijk is, de menselijke hand blijft onmisbaar. Goed onderwijs staat of valt met de kwaliteit van leraren. Hun vakkennis en pedagogisch-didactische kwaliteiten maken dat leerlingen zich uitgedaagd voelen om het beste uit zichzelf te halen. Aandacht en liefde voor leerling en vak: dat is waar lesgeven over gaat. Wie leraar is, heeft een prachtig beroep.

Om adequaat om te kunnen gaan met verschillen tussen leerlingen en het onderwijs daarop af te stemmen, is het onontbeerlijk dat leraren zowel de basisvaardigheden als de complexe (differentiërende) vaardigheden beheersen.
Ict kan ondersteunen bij het uitoefenen van juist deze complexe vaardigheden.
Leraren moeten aan de andere kant toegerust zijn om goed om te gaan met de mogelijkheden die digitalisering biedt. Het gaat om ict-kennis en vaardigheden om met digitale leermiddelen te werken in combinatie met een hoogwaardig pedagogisch-didactisch handelingsrepertoire. Onderdeel daarvan is het kunnen interpreteren van gegevens en op basis daarvan de juiste feedback te geven en de juiste didactische interventie te plaatsen.

Daar staat tegenover dat leraren meer tijd voor instructie, lesvoorbereiding en remediëring krijgen doordat adaptieve leeromgevingen in toenemende mate voor bepaalde vakgebieden automatisch nakijken en fouten analyseren. Dit levert een bijdrage aan het terugdringen van de ervaren regeldruk en zo kan er op school meer tijd komen voor de vormende en socialiserende functies van het onderwijs, waarin juist de meerwaarde van leraren veel groter is.

Om goed aan te blijven sluiten bij de wereld waarin leerlingen straks als volwassene een bijdrage gaan leveren, is het voor leraren belangrijk om nieuwe technologische ontwikkelingen te kennen en deze als middel te kunnen inzetten. Dat begint op de pabo en de lerarenopleiding. Van een startbekwame leraar mag verwacht worden dat hij of zij weloverwogen en doelmatig gebruik maakt van ict in de verschillende onderwijssituaties. Het gaat om het kunnen leggen van de verbinding tussen vakinhoudelijke leerdoelen, didactische werkvormen en de mogelijkheden van ict. De minister en ik zijn in het kader van de uitwerking van de lerarenagenda in overleg met de lerarenopleiders over de wijze waarop deze zogenaamde e-didactiek onderdeel is en wordt gemaakt van de opleidingen.

Maar ook in de bijscholing van leraren verdienen deze e-didactische vaardigheden meer aandacht dan dat ze nu krijgen. In het sectorakkoord VO is de afspraak gemaakt dat in 2020 alle leraren over voldoende basiskennis en –vaardigheden op het gebied van ict en e-didactiek beschikken. Het is zaak dit in te bedden in het strategisch HR-beleid van scholen. Met het lerarenregister heeft de beroepsgroep daarnaast een instrument in handen om deze vaardigheden inzichtelijk te maken.

Het is voor besturen en scholen van doorslaggevend belang om leraren en onderwijsondersteunend personeel te betrekken bij deze transitie en samen op te trekken bij het anders organiseren van leerprocessen. Daarvoor is draagvlak onder en eigenaarschap van leraren essentieel. Modern onderwijs vraagt om innovatie en ondernemerschap op de werkvloer en dus ook om tijd voor docenten om zich verder te kunnen professionaliseren en om ruimte om maatwerk te kunnen leveren. Samenwerking en dialoog tussen docenten onderling en schoolleiding zijn essentiële kenmerken. Stichting leerKRACHT en School aan Zet ondersteunen scholen die werken aan het creëren van een cultuur die erop gericht is elke dag een stapje beter te worden. In lijn met deze initiatieven is er in het sectorakkoord VO afgesproken om te komen tot een kwalitatief hoogstaande, tijdelijke ondersteuning voor scholen. Hiermee kunnen we de ontwikkelingen sectorbreed versnellen, bijvoorbeeld door kennis te ontwikkelen en deze breed te delen. Daarnaast kunnen scholen en schoolleiders ondersteuning krijgen bij het realiseren van de gemaakte afspraken in de eigen instelling. In het sectorakkoord PO ben ik voornemens te komen tot vergelijkbare afspraken.

Het onderwijs aan zet

Het is aan scholen zelf om op basis van hun eigen visie op onderwijs keuzes te maken hoe ze ict willen inzetten en welke stappen ze zetten. Een groep scholen gebruikt ict om het onderwijs radicaal te vernieuwen. Initiatieven als O4NT, de Sterrenscholen, iScholenGroep, Zo.leer.Ik! en Pleion scholen krijgen meer en meer vaste voet aan de grond. Andere scholen gebruiken ict meer als middel om hun onderwijs stapsgewijs te verbeteren binnen hun huidige onderwijsconcept. Ik juich al deze initiatieven toe en ondersteun ze waar nodig.

De technologische ontwikkelingen volgen elkaar echter in rap tempo op. Het is moeilijk te voorspellen welke rol augmented reality, serious gaming of de maker-movement over een paar jaar zullen hebben in het onderwijs. Scholen geven aan problemen te hebben om het tempo bij te houden en zich op een juiste manier te blijven positioneren in dit krachtenveld. Wat het vraagstuk complexer maakt is dat de verandering moet plaatsvinden in een al draaiend systeem. Veranderen vergt tijd en die is er vaak niet in de hectiek van de dag. We zien hierdoor dat er onvoldoende gebruik wordt gemaakt van de kansen die er liggen. Het is zaak dit gezamenlijk te doorbreken en scholen sneller in positie te brengen de kracht van ict te gebruiken bij het moderniseren en professionaliseren van hun onderwijs.

Besturen en schoolleiders hebben de verantwoordelijkheid om de noodzakelijke randvoorwaarden voor succesvol ict-gebruik binnen de eigen school te organiseren. Het meest succesvol is een integrale aanpak waarin op basis van een visie op onderwijs in de moderne samenleving, inclusief ict, keuzes worden gemaakt ten aanzien van de inrichting van apparatuur, infrastructuur, content en de benodigde deskundigheid, waarbij de betaalbaarheid een belangrijk aandachtspunt is. Net zoals in het sectorakkoord VO wil ik met de PO-raad afspraken maken over een sectorbrede ondersteuning richting schoolbesturen om een invoering in samenhang aan te pakken. Hierbij is het zaak ook oog te houden voor de connectiviteit en infrastructuur op de school. In tijden van bring your own device, multimediale content en cloud-toepassingen is het belangrijk om ook op deze aspecten de huidige schaarste die we nu nog in veel scholen zien weg te nemen. Bijvoorbeeld door op sectoraal niveau meer massa te creëren en zo te profiteren van schaalvoordelen en een betere positie richting leveranciers.

Er is hierbij geen voorkeursroute. Elke school bepaalt zelf hoe hij ict gebruikt. Technologie zelf is didactisch neutraal. Wel moet de school of de leraar een afweging maken wanneer hij welk ict-middel met welk doel en op welk moment inzet. Als dat goed gebeurt, biedt ict zowel toegevoegde waarde voor een leraar in een klassikale setting als in een setting waarin leerlingen meer zelfgeorganiseerd werken. Dat betekent dus ook dat als je als school de vruchten van ict wilt plukken het niet per se noodzakelijk is om de organisatie van het onderwijs radicaal om te gooien, maar dat stapsgewijs optimaliseren vanuit de staande organisatie goed mogelijk is.

Niettemin ontstaan nieuwe mogelijkheden doordat technologie andere organisatievormen van het onderwijs mogelijk maakt. Slimme inzet van ict leidt tot meer flexibiliteit: het leren kan meer plaats- en tijdsonafhankelijk ondersteund en gevolgd worden. Het geeft de school de mogelijkheden om het leren ook buiten de schooltijden en –muren door te laten gaan en formeel en informeel leren met elkaar te vervlechten. We moeten daarom de ogen niet sluiten voor de impact die digitalisering kan hebben op de wijze waarop het onderwijs vandaag de dag is georganiseerd. Het benutten van de nieuwe mogelijkheden van technologie in de school vraagt voor een deel om het loslaten van ingesleten patronen en vereist een flexibelere organisatie van het onderwijs van elke dag. Datzelfde geldt ook voor het stelsel als geheel. De systematiek van jaarklassen, verplichte toetsing, vaste examenmomenten, registratie van onderwijstijd zullen in een ander licht komen te staan. Ik streef naar een stelsel dat de ruimte biedt om de vereiste flexibiliteit vorm te geven en tegelijkertijd de juiste kwaliteitsborging kent. In het sectorakkoord VO hebben we afgesproken dat er voor scholen meer ruimte in de onderwijstijd en meer wettelijke ruimte om te differentiëren in tempo en niveau komt.

Vaak blijkt dat de huidige wet- en regelgeving al voldoende ruimte biedt voor de wensen van scholen. De wet biedt daarbij experimenteerruimte. Zoals in het sectorakkoord VO afgesproken ben ik bereid om na communicatie over de mogelijkheden en een inventarisatie van de daadwerkelijke knelpunten wettelijke experimenteerruimte te regelen. In het primair onderwijs zal het bestaande experiment ‘flexibilisering onderwijstijd’ geëvalueerd worden. De eindrapportage hiervan ontvangt u na de zomer.

Vanuit een gestroomlijnde organisatie

Ict is een krachtig instrument om de organisatie achter het leren te optimaliseren en de verantwoording over de behaalde resultaten zo transparant mogelijk op te zetten. De data die beschikbaar komt met behulp van ict-systemen kan een school systematisch inzicht verschaffen in hoe zij het doet. Van scholen mag verwacht worden dat ze deze informatie verbinden aan hun doelen, en gebruiken als stuurinformatie voor hun eigen leer- en verbeterproces. Goed datagebruik kan de kwaliteitszorg en zelfevaluatie van de school versterken, zowel op het niveau van het bestuur als op het niveau van een school of team. De scholen zijn eigenaar van dit proces. De minister en ik ondersteunen hen door samen met de PO-, VO- en MBO-raad te onderzoeken welke goede praktijkvoorbeelden en onderzoeksresultaten er op dit gebied zijn.

Voor veel scholen is het inmiddels de standaard werkwijze om leervorderingen digitaal vast te leggen in een leerlingvolgsysteem. Ook zijn leerlingdossiers in toenemende mate digitaal, worden roosterwijzigingen via sms doorgegeven en zijn absentiebriefjes bijna verleden tijd. Het optimaal inrichten van deze vorm van ict-automatisering is te organiseren door elke school. Scholen zijn het verplicht naar hun leerlingen, ouders en leraren om de mogelijkheden van ict op dit gebied maximaal te benutten om zo meer tijd vrij te maken voor de kern van goed onderwijs: de relatie tussen leraar en leerling.

Ict kan op deze wijze een bijdrage leveren in het verminderen van de regeldruk en administratieve lasten. Het terugdringen hiervan heeft mijn voortdurende aandacht. Ik noem enkele voorbeelden van zaken die we in de afgelopen periode gerealiseerd hebben of op dit moment aan het realiseren zijn.

Veel scholen ervaren de papieren rompslomp bij de inschrijving en overstap van leerlingen als een grote ergernis. Met de overstapservice onderwijs is er voor scholen een systematiek beschikbaar die de veilige digitale overdracht van studie- en begeleidingsgegevens van een leerling vanuit de leerlingadministratie van de huidige school naar de nieuwe school faciliteert.

In het Samenwerkingsplatform Informatie Onderwijs (SION) wordt gewerkt aan een meer efficiënte gegevenswisseling tussen partijen in het onderwijsdomein. Dit leidt tot minder administratieve lasten, lagere kosten voor ict-voorzieningen, meer inzicht in het eigen functioneren en de gerealiseerde kwaliteit en een hogere transparantie en daardoor betere publieke verantwoording. Denk bijvoorbeeld aan het beschikbaar stellen van doorstroomgegevens aan scholen en instellingen in alle onderwijssectoren. Of door er in de komende periode voor te zorgen dat leerlingen (of hun ouders en verzorgers) zich ook in het po en vo digitaal kunnen inschrijven via de website van de school. Alle benodigde technische bouwstenen en afspraken hebben een plek in de referentiearchitectuur onderwijs die ook in gezamenlijkheid is opgesteld. Deze architectuur geeft richting aan de verdere stroomlijning van de informatiehuishouding van het onderwijs.

Het organiseren van eenduidige toegang tot verschillende ict-systemen en digitale leermiddelen is cruciaal om te voorkomen dat leerlingen en leraren een grote digitale sleutelbos krijgen. Binnen SION, maar ook binnen het Doorbraakproject werken alle partijen samen aan een toekomstvaste oplossing voor dit vraagstuk.

In het terugdringen van regeldruk en administratieve lasten is het gebruik van open standaarden een belangrijke sleutel. Binnen EduStandaard werken alle relevante publieke en private partijen samen om de benodigde standaarden en afspraken voor onderwijs en onderzoek te ontwikkelen en te beheren. Met dit gemeenschappelijke initiatief waarborgen we de continuïteit van de informatieketens in het onderwijs en voorkomen we dat systemen slecht op elkaar aansluiten. Het is cruciaal dat partijen de gemaakte afspraken ook snel in hun producten verwerken.

Met betrekking tot gebruik van ict in de bedrijfsvoering roep ik scholen op om bestaande oplossingen in de markt te benutten in de eigen organisatie en te kijken naar de best-practices van andere scholen op dit gebied.

Ondersteund door landelijke randvoorwaarden

In het streven naar een hogere kwaliteit van onderwijs staat de wederzijdse relatie tussen de sector en overheid centraal. Vanuit een gedeelde visie en gemeenschappelijke ambities werken we hier gezamenlijk aan. De sector is zelf aan zet, maar mag rekenen op een overheid die de juiste kaders en ruimte schept om de gevraagde keuzes verantwoord en onderbouwd te kunnen maken.

Om gepersonaliseerd leren voor alle leerlingen een stap dichterbij te brengen dienen een aantal randvoorwaarden landelijk geregeld te zijn. Ik benoem hieronder de belangrijkste die ik in de komende periode samen met de sectoren voornemens ben te realiseren. Daarnaast blijft het onverminderd relevant om betekenisvolle experimenten te monitoren en onderzoek te doen zodat we beter weten wat wel en niet werkt. Dit helpt scholen de juiste keuzes te maken.

1. Flexibeler aanbod van leermaterialen door koppeling leerdoel en leermateriaal
Om maatwerk te kunnen bieden willen leraren en leerlingen kunnen variëren met hun leermiddelen. In de afgelopen jaren is al een aantal van de hiervoor benodigde standaarden gerealiseerd en in beheer gebracht bij EduStandaard. Daarnaast heeft het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO) voor een groot aantal vakken de kerndoelen en eindtermen voorbeeldmatig uitgewerkt in een doorlopende leerlijn van PO naar bovenbouw VO. Daarmee is inzichtelijk wat officieel moet en wat aanvullend mag. Dit helpt scholen bij het ontwerpen en organiseren van eigen invullingen van gepersonaliseerd leren. Tenslotte is het belangrijk dat de ict-voorzieningen op scholen deze afspraken technisch kunnen gebruiken. Hiertoe dient het Onderwijs Begrippen Kader (OBK) dat in de komende periode verder wordt uitgebouwd. De kernprogramma’s en het OBK zijn beproefd in de Proeftuinen Linked Data. Mede op basis van deze inzichten kijken we of de huidige manier van beschrijven toereikend is. Voor mij staat centraal dat er een voldoende fijnmazige beschrijving komt die de verbinding tussen leerdoelen, leermateriaal en leerinformatie mogelijk maakt.

In het sectorakkoord VO hebben we de afspraak gemaakt dat digitale leermiddelen (open en methodisch) zo snel mogelijk en in voldoende mate op bovenstaande manier vindbaar en bruikbaar worden gemaakt. In het sectorakkoord PO ben ik voornemens dezelfde afspraak te maken. Daarnaast werken we binnen het Doorbraakproject aan deze verbinding.

2. Betrouwbaar en bruikbaar inzicht in het leren
Om voor de leerling de optimale leerroute vorm te geven en waar nodig bij te kunnen sturen in een doorlopende leerlijn, is een eenduidige presentatie van de beschikbare gegevens cruciaal. Ik wil voorkomen dat de regeldruk voor leraren en leerlingen toeneemt doordat zij zelf uit verschillende bronnen gegevens moeten gaan combineren. Binnen het Doorbraakproject werk ik samen met scholen en aanbieders toe naar de daarvoor noodzakelijke afspraken en standaarden. Ook is het nodig om met elkaar in de komende jaren onderzoek te doen naar welke data nu echt waardevol zijn voor het verbeteren van de kwaliteit van onderwijs. Dan kunnen we een onnodige wildgroei aan gegevensopslag voorkomen.

3. Waarborgen van privacy en beveiliging
Er worden steeds meer persoonsgegevens van leerlingen geautomatiseerd verwerkt door instellingen en hun leveranciers. Deze verwerkingen zijn waardevol in het licht van het gewenste maatwerk voor de leerling, maar het waarborgen van de privacy van de leraar, leerling en andere gebruikers is essentieel. Ook dient de beveiliging van gegevensopslag geborgd te zijn. Scholen zijn verantwoordelijk voor de bescherming van de persoonsgegevens en hiermee de borging van de privacy van leerlingen en studenten. Het is belangrijk dat zij weten welke rechten en plichten ze hebben en dit in de praktijk kunnen toepassen.

Samen met aanbieders moeten scholen manieren vinden waarop ze enerzijds voldoen aan (inter)nationale regelgeving en anderzijds data kunnen toepassen om het onderwijs te optimaliseren. Samen met de sectorraden ben ik in gesprek met de relevante partijen om afspraken over de borging van privacy te maken. Daarbij gaat mijn voorkeur uit naar zelfregulering door scholen en private partijen, bijvoorbeeld in de vorm van een gedragscode.

Gericht op de samenleving van morgen

Bij het duiden van de ontwikkelingen op het gebied van technologie en digitalisering is de vraag niet ver weg hoe we leerlingen zo goed mogelijk kunnen voorbereiden op leven en werken in de 21ste-eeuwse samenleving. We bereiden de leerlingen van vandaag voor op banen waarvan we niet precies weten hoe ze eruit zullen zien. Jongeren groeien op in een wereld met informatie en technologie, maar het is geen vanzelfsprekendheid dat deze ‘digital natives’ ook over de juiste informatievaardigheden beschikken.

Om ervoor te zorgen dat iedereen optimaal kan blijven functioneren in deze toekomstige maatschappij, moet het onderwijs leerlingen vaardigheden bijbrengen die in deze samenleving onmisbaar zijn. Naast de basisvaardigheden rekenen en taal gaat het dan bijvoorbeeld om mediawijsheid. Mediawijsheid is erop gericht om leraren, leerlingen en hun ouders vaardigheden en attitudes aan te leren zodat zij kritisch om kunnen gaan met media én alle kansen van (nieuwe) media kunnen benutten. Op Mediawijzer.net kan iedereen informatie vinden over verantwoord mediagebruik. Hier kunnen leraren en ouders terecht als zij thuis of in de klas aandacht willen besteden aan bijvoorbeeld mediavaardigheden of cyberpesten.

Alleen succesvol in gezamenlijkheid

Duurzaam werken aan onderwijskwaliteit kan alleen als er sprake is van een gedeelde visie en gemeenschappelijke ambities. Duurzaam werken aan onderwijskwaliteit vergt van alle betrokkenen commitment en inspanning. Besturen en scholen richten zich de komende jaren op het bieden van uitdagend onderwijs voor elke leerling. De sectoren streven ernaar dat maatwerk en meer gepersonaliseerd leren voor alle leerlingen mogelijk wordt. Scholen waar het onderwijs zo is ingericht dat talent de volle ruimte krijgt en leraren zijn toegerust om talent te signaleren en uit te dagen. Ik breng samen met het onderwijs de in deze brief geschetste landelijke randvoorwaarden op orde en de sectorraden vervullen een regisserende, activerende en ondersteunende rol richting hun achterban.

De ontwikkelingen op het gebied van technologie en digitalisering zijn veelbelovend, tegelijkertijd is er nog een lange weg te gaan. Ik zie het als gezamenlijke verantwoordelijkheid om met scholen, het bedrijfsleven en alle overige partners van het onderwijs bij te dragen aan toekomstbestendig onderwijs dat zijn kansen weet te pakken. Ik denk dat echte vooruitgang alleen mogelijk is door publiek en privaat samen te werken. Dat is dan ook precies wat we in het Doorbraakproject aan het doen zijn.

In dit doorbraakproject werken we vanuit de sectorale vraagsturing aan het verlagen van de drempels voor scholen om op grotere schaal ict en digitale leermiddelen in te kunnen zetten. We willen een onomkeerbare stap zetten zodat scholen in 2017 aan de hand van hun eigen visie op onderwijs kwalitatief hoogwaardige digitale leermiddelen kunnen inzetten die flexibel en betaalbaar zijn en die maatwerk mogelijk maken. Samen met de minister van EZ, de PO-Raad en VO-Raad is het ons gelukt om een groot aantal bestaande en nieuwe partijen te mobiliseren zoals uitgevers, hard- en softwareleveranciers, ict-bedrijven en adviesbureaus. Samen met scholen werken zij aan thema’s als het kunnen variëren met digitaal leermateriaal van verschillende aanbieders, het kunnen gebruiken van profiel- en voortgangsinformatie voor het bijsturen van het leerproces en de benodigde ict-voorzieningen op scholen met een ondersteunende implementatiestrategie.

Aan de hand van de inzichten die we hier gezamenlijk opdoen en de afspraken die we op basis hiervan maken, werk ik samen met alle betrokkenen na de zomer aan het realiseren van de gewenste doorbraak. We gaan met - en op scholen werken aan de noodzakelijke randvoorwaarden en voorzieningen. Samen met de sectoren, aanbieders en overige betrokkenen bundelen we zo krachten om scholen zo snel mogelijk in positie te brengen gefundeerde keuzes te maken en deze in hun eigen onderwijspraktijk te implementeren. In het najaar informeer ik u over de voortgang en de geboekte resultaten.

Laten we er samen voor zorgen dat elk kind dat onderwijs volgt het maximale uit zichzelf kan halen en op deze manier goed terecht komt in de 21ste-eeuwse samenleving. De inzet van technologie daarbij is voor mij een vanzelfsprekendheid.

de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Sander Dekker"