Het derde seizoen bij Zelfoogsttuin De Groentemeester loopt alweer (bijna) op zijn einde. Nog ongeveer drie weken oogsten en dan zit het er weer op. We kunnen terugkijken op een mooi seizoen waarin voor het eerst 100 oogstgenoten meededen. (En inmiddels begint de wachtlijst voor volgend jaar zich ook goed te vullen.)
Zo rond de 10e van de 10e maand beginnen we altijd alweer met de eerste aanplant voor het volgende seizoen. Dan gaat de knoflook namelijk de grond in. Deze keer gebeurde dat op 9 oktober. Lekker op schema. Als we gaan planten, dan wil ik dat altijd strak op lijnen doen. Dat maakt het straks makkelijker om het onkruidvrij te houden. En het ziet er ook gewoon mooier uit.
Om die lijnen te trekken heb ik van mijn oude stageadres een idee voor een gereedschapje geleend: de lijnentrekker. Naar hun voorbeeld heb ik er bij het starten van de tuinderij zelf één geknutseld. En het gebruiken daarvan hebben we op 9 oktober jl. voor het eerst op film gezet. Eén van de vrijwilligers nam een mooi shot terwijl ik de strakke lijnen in het net gefreesde bed trok. Op 10 oktober zette ik dat online op Instagram. En wat schetste mijn verbazing: het bleek populaire content. Op het moment van schrijven is die post al meer dan 347.000 keer bekeken. En mijn volgers aantal is gestegen van 360 volgers naar ruim 2300. Door één post.
Het viral gaan van zo'n post is een leuk proces om te volgen. Ten eerste omdat het leuk is dat mensen van over de hele wereld het filmpje blijkbaar kunnen waarderen. Ten tweede omdat er dus eigenlijk niet zoveel nodig is om een groter bereik te krijgen. Je post hoeft alleen maar in een bepaalde groep geliked en gedeeld te worden en dan ontstaat er een soort sneeuwbaleffect. Het laat ook mooi zien hoe verbonden de wereld momenteel is. Want er zijn dus accounts uit allerlei landen en werelddelen die comments geven en de boel doorsturen naar anderen: uit Nederland, maar ook Japan, Afrika, Amerika, Frankrijk en Italië zijn ruimschoots vertegenwoordigd. En waar je er in het begin dus nog van opkijkt dat je van 300 naar 2000 weergaven gaat, kijk ik er inmiddels niet meer van op dat het binnen een dag weer 10 of 20 duizend keer vaker bekeken is. Je went heel snel aan die grotere getallen. Grappig.
Veel accounts die mij zijn gaan volgen zijn accounts die ook bij kleinschalige landbouwinitiatieven horen. En dat is op zichzelf ook heel fijn om te zien. Dat we met zoveel zijn. Over de hele wereld.
Afgelopen dinsdag had ik bijzonder bezoek op de tuin. Met een aantal tuinders in Zuid-Holland die vergelijkbare dingen doen als De Groentemeester onderhoud ik regelmatig contact. In mijn oude werk heb ik geleerd hoe waardevol een leernetwerk van vakgenoten kan zijn. Ik nam altijd deel in het netwerk van SamenDeskundiger (een netwerk van bovenschoolse ict-coördinatoren) en coördineerde zelf het interne leernetwerk ict van SCOH waar alle ict-coördinatoren van de betrokken scholen aan deelnamen. Ik heb in die tijd veel geleerd via deze netwerken.
Zodoende haakte ik vorig jaar aan bij het appgroepje van de Tuinders ZH. En sindsdien gaan we zo nu en dan bij elkaar op de tuinen kijken.
Rond een uur of vijf arriveerde iedereen. We dronken en aten wat en daarna was het tijd om een rondje door de tuin te doen. Met enige trots liet ik zien hoever we al gekomen waren met de tuin die nog geen twee jaar bestaat. Er klonken een hoop lovende woorden. Vooral de afwezigheid van onkruid in de bedden viel op en ook gezondheid van de planten kon op complimenten rekenen. Eén van de aanwezigen vatte na afloop de tuin samen in twee woorden: 'vitaliteit' en 'diversiteit'.
Ik realiseer me maar al te goed dat de manier waarop de tuin er nu bij staat, voor een groot deel ook te danken is aan alle hulp die ik krijg. Het maakt me een dankbaar mens. En complimenten mogen ontvangen van deze groep tuinders voelde als de kers op de taart.
Dit is niet iets wat uit de lucht komt vallen, he. Die supermarkteigenaar had het al een tijdje kunnen zien aankomen. Als je aan de ene kant zegt dat iedereen morgen zou moeten stoppen met roken, maar je aan de andere kant een zaak hebt die het nodig heeft om er aan te verdienen, ben je wat mij betreft niet geloofwaardig meer. Tabaksverslaving is een groot probleem dat opgelost kan worden. Dan moeten we dat gewoon doen.
Langzamerhand begint het besef door te dringen dat we toch echt anders met onze leefomgeving om moeten gaan. En het mooie is dat je ook gewoon voedsel kunt produceren zonder pesticiden. Kom maar eens kijken in onze zelfoogsttuin als je dat niet gelooft.
Dit is handig om te weten als je de kans wilt vergroten dat je gezond oud wordt. Een jaar lang krachttraining op latere leeftijd heeft dus een beklijvend effect.
Laat dit geen waarheid worden. Het tegengaan van klimaatverandering, waaronder het vermijden van dit kantelpunt, zou onze hoogste prioriteit moeten zijn.
Beetje saai vormgegeven video. Maar het geeft wel stof tot nadenken. De manier waarop we nu wereldwijd met voedselproductie en -consumptie omgaan, is geen houdbaar systeem. Linksom of rechtsom zal er echt wel iets moeten veranderen. Als simpele consument kun je in ieder geval twee belangrijke dingen doen: verminder je consumptie van (vooral rood) vlees en verspil geen voedsel.
De tijd van winterrust is voorbij. De lente is begonnen. De tuin verandert nu in sneltreinvaart van uiterlijk.
Deze week zetten we de palen voor de peulen en kapucijners, zaaiden we raapstelen en radijs, en plantten we alle uien. En ook de paprika's en aubergines staan al voorgezaaid onder mijn zolderraam. Gezellig naast de zoete aardappels waar ik stekken van aan het trekken ben.
In de kas staan de peulen en kapucijners alvast te kiemen in vochtig zaagsel, zodat die komende week de grond in kunnen.
Verder was de spinazie al gezaaid en ook de snijbiet. En de tuinbonen en knoflook groeien gestaag door. Het gaat dus langzamerhand de goede kant. Als alles goed gaat, kunnen we half mei de eerste oogst binnenhalen.
Komende week komt het eerste plantgoed. Dan gaan de zomerpreitjes, verschillende soorten sla, andijvie, en de eerste koolrabi, spitskool en broccoli de grond in. Gelukkig kan ik rekenen op hulp van veel vrijwillige handen. En dat is uiterst gezellig!
Het tij naar een mooiere wereld lijkt een beetje tegen te zitten. Meestal gaan veranderingen niet in een rechte lijn naar het uiteindelijke resultaat. Soms zit het mee, soms zit het tegen. Als veehouder lijkt het me sowieso verstandig om te gaan voorsorteren op een toekomst waarin er (veel) diervriendelijker gewerkt gaat worden. Ook als de wetgeving dat nu (nog) niet vereist. Het zou mooi zijn als boeren zelf deze stappen gaan zetten.
Dat de nadruk te veel op productie ligt, was mij al wel duidelijk. We hebben te veel te grote boerenbedrijven en te weinig kleinschalige. Vaak wordt er dan geschermd met de term efficiëntie, met alleen een blik op productiedoelen. Maar voedsel produceren kan aan zoveel meer doelen bijdragen. Ga maar eens kijken bij een willekeurige csa.
Er zijn nog wel wat mensen in mijn wijk die dit artikel eigenlijk zouden moeten lezen. Ik heb de laatste jaren helaas zelfs wat groene tuinen zien veranderen in een soort buitenkamers met vooral grijze tegels. Omgekeerd bestaat het gelukkig ook. Dat is de weg voorwaarts.
Niet herkenbaar dit. Wij maken iedere week een planning voor het eten. De boodschappenlijst is vormgegeven als de kalender van de week. Daarop is ook ruimte voor ontbijt en lunches. Meteen na het boodschappen doen, zetten we de relevante houdbaarheidsdata op de lijst. En die lijst plakken we op de koelkast.
Dit kanaal op Youtube vind ik wel nuttig om te volgen. Hij besteedt aandacht aan alle aspecten van het runnen van een kleinschalige biodiverse tuinderij. Deze keer gaat het over zorgen voor je bodem.
Ik keer mijn bodem nog wel met een kleine frees, maar waar ik er vorig jaar op ieder stuk 2 of 3 keer over heen moest om de bodem klaar te maken voor planten of zaaien, volstaat nu 1 keer om het teeltbed klaar te leggen. Dit jaar begin ik ook op sommige stukken met het inzetten van de woelvork. Dat duurt veel langer dan met de frees, maar het lijkt erop dat je ook iets eerder in het seizoen kan beginnen. Zeker op de natste stukken.
Verder heb ik de bodem zoveel mogelijk bedekt gehouden. Daar gebruik ik landbouwplastic voor, maar ook blad en groenbemesters. Plastic is snel en makkelijk en de bodem komt er heel mooi onder vandaan. Maar het is wel plastic dat uiteindelijk niet zo duurzaam is, omdat het uit fossiele bron komt en slecht afbreekt. Het gebruik van blad is wat mij betreft dit jaar experimenteel. Ik heb in het najaar veel blad van de gemeente gekregen dat ik als winterbedekking op mijn bedden heb gehad. Het houdt het bodemleven goed in stand. Maar ik heb ook de indruk dat de plaagdruk van slakken er een stuk groter van geworden is. Alles heeft zijn voor- en nadelen.
Ieder jaar in de meivakantie wordt in Rotterdam het Circusstadfestival georganiseerd. Lize, mijn dochter, zit al jaren op Circus Rotjeknor. Zij neemt deel in de optreedgroep Extreme. Ze beoefent daarin verschillende disciplines: eenwieleren, jongleren en acrobatiek. En tijdens het Circusstadfestival mocht zij met deze groep optreden op het Schouwburgplein.
Gisteren zijn we na een tuindag waarop weer veel gedaan is met de hulp van een trouwe schare aan vrijwilligers, afgereisd naar Rotterdam. Daar waren ook mijn schoonouders en mijn broer en schoonzus. Samen hebben we genoten van een mooi optreden. Er stond een trotse vader. Knap gedaan, Lize!
Precies na afloop begon het te regenen. Het plein stroomde gelijk leeg en ik maakte deze foto van een nagenoeg verlaten plein. Ik vond het eigenlijk best wel opvallend dat men zo snel wegvluchtte voor de regen. Want zo hard regende het helemaal niet. Maar de gemiddelde Rotterdammer houdt blijkbaar niet van druppels op zijn hoofd. Als tuinder ben ik inmiddels wel wat gewend.
Ik was er stiekem wel blij mee, want dat scheelt mij weer beregenen in de tuin.
Herstel van ecosystemen draagt bij aan het oplossen van het klimaatprobleem. Rewilding moet hoger op de agenda komen te staan. In Nederland is de discussie over de terugkeer van de wolf daar een voorbeeld van.
Leesvoer waarvan ik verwacht dat je er triest van wordt. Ik zou wel met een tijdmachine terug willen om de stand van de natuur in vroeger tijden met eigen ogen te kunnen bekijken. Dat moet indrukwekkend zijn geweest.
Zouden er in mijn tuin ook zoveel verschillende levensvormen te vinden zijn? Onvoorstelbaar eigenlijk. Mooi ook dat de app Obsidentify het zo makkelijk maakt om meer te weten te komen over het leven in je tuin.
Zoals met veel dingen: één simpele oplossing bestaat niet. Het gaat altijd om de samenhang en de context van de maatregelen om tot een resultaat te komen.
Waarvan akte. Ik denk dat we vooral kritisch moeten kijken naar de manier van produceren van voedsel. De grootschaligheid van de producerende systemen geeft problemen. Maar dierlijke en plantaardige voedselproductie vullen elkaar mijn inziens uitstekend aan. Dat zijn kringlopen die je in een lokaal systeem zou moeten sluiten. En vlees eten hoort daar dan bij. Dat lijkt me bovendien gezonder voor je.
Binnenkort gaat mijn dochter met haar circusgroep van Circus Rotjeknor optreden. Ze zijn onderdeel van de voorstelling Wintervuur die op 2 en 3 maart in Dordrecht gespeeld gaat worden. En daar moet natuurlijk voor geoefend worden. Gisteren bracht ik haar daarom voor een repetitie naar het Energiehuis in Dordrecht. En terwijl zij haar eenwieler-act oefende, nam ik de tijd om eens een rondje in Dordrecht te lopen. De foto hiernaast is van de kruiden- en moestuin van Duurzaamheidscentrum Weizigt. Mooie plek om eens langs te lopen als je in de buurt bent.
Ik vervolgde mijn rondje om ook een bezoekje te brengen aan Vreeken's Zaden. Dat is een leuk, volgepakt winkeltje waar allerlei bijzondere zaden en plantjes te vinden zijn. Ik ging er heen omdat ik nog wat wateropvangbakken en bevloeiingsmatten wilde hebben voor het komende teeltseizoen. En ik was nu toch in de buurt.
Na mijn wandeling pikte ik mijn dochter weer op. Al met al een wel bestede middag.
Hieronder vind je de leestips van deze week. Allerlei artikeltjes over groene, ecologische en voedselgerelateerde onderwerpen. Veel leesplezier.
Deze keer een collectie twitterberichtjes als leestip. Dit gaat over een -we mogen wel zeggen verouderde- methode aardrijkskunde in groep 7. Daarin wordt fossiele energie nog opgehemeld als iets waar veel geld mee te verdienen is. En waar heel veel spulletjes van gemaakt worden en aan de gang gehouden worden. De twitteraar merkt terecht op dat er geen enkele aandacht is voor klimaatverandering. Ik mag toch hopen dat iedere leraar dat er inmiddels zelf wel bijhaalt als dit hoofdstuk aan de orde komt.
Madelon Oostwoud schreef eerder het boek ‘Voedselbos’ waar Voedselbos Vlaardingen ook een plekje in kreeg. Nu heeft zij een tweede boek geschreven dat voedselbosranden beschrijft.
Toevallig had ik afgelopen week les over houtwallen. Dat zijn van oudsher begrenzingen van de boerenpercelen. Houtwallen kunnen gebruikt worden als geriefbosje, als stimulans voor de biodiversiteit, en we kwamen er tijdens de les op dat ze ook best eetbaar en oogstbaar kunnen worden ingericht. En dan heb je dus een voedselbosrand.
Ja, maanzaad kweken kan natuurlijk ook. Dat komt uit de papaver. Familie van de klaproos. En volgens dit artikel ook nog eens een superfood. Win-win zou ik zeggen.
Boeiende denkstof, zo noem ik het maar even. Er is een continuüm dat loopt van ‘controle’ naar ‘beheer’ naar ‘intelligente interactie’. En we schieten te vaak in de kramp van controle. Daarbij hoort een beeld dat we onszelf opleggen over goed en kwaad. Waarbij wijzelf vaak ‘goed’ zijn en iets anders ‘kwaad’. En dat laatste moet dan bestreden worden. Volgens de schrijfster niet echt vruchtbaar. En het zou dus tijd worden voor een andere manier van kijken. En daar kan ik het wel mee eens zijn, denk ik.
Vogels met een tekort aan mineralen, zoals calcium, maken zwakke eierschalen en breken eerder hun pootjes. Vogels zijn belangrijk in het (bos)ecosysteem. Dus mineralen voeren is een goede (tussen)oplossing. Zouden vermalen eierschalen ook voor dit doel ingezet kunnen worden?
Het is toch te hopen dat het herstel niet doorzet. Want dan heeft de mensheid toch wel echt een bord voor zijn kop. Misschien kan het geld verdiend worden door met minder vliegtuigen te vliegen, maar dan wel de échte prijs te vragen?
En zo zien we weer hoezeer de dingen met elkaar samenhangen. De conclusie is veelzeggend. Als we echt aan veiligheid willen werken, zullen we moeten samenwerken. Want klimaatverandering is het probleem dat onze veiligheid wereldwijd het meest bedreigd.
Hoe richt je zonne- en windparken natuurinclusief in? Om deze vraag gaat het tijdens deze training. De training schijnt aangeboden te worden door verschillende milieufederaties. Helaas kan ik het op de site van de Zuidhollandse Milieufederatie niet terugvinden. Anders zou het misschien wat zijn voor leden van het Energiecollectief Waterweg.
De schaduwzijde van de elektrificatie van ons energiesysteem is wat de winning van de vereiste grondstoffen doet met hele leefgebieden. De paradox is dat de inheemse bevolking een heel duurzame manier van leven had, maar dat die daar ter plekke onmogelijk gemaakt wordt omdat de ‘ontwikkelde’ wereld moet verduurzamen. In een echt duurzame wereld passen daarom misschien gewoon wel geen (elektrische) auto’s. We moeten ons allereerst richten op fors reduceren van energieverbruik. En het ligt dan voor de hand dat we onze mobiliteit moeten laten afnemen. Mobiliteit op basis van spierkracht zou dan de norm moeten worden. Is nog goed voor de gezondheid ook. Dus: gebruik geen auto, gebruik een fiets.
Zoals daarnet al gezegd: afgelopen week had ik toevallig les over houtwallen. Daar werd ook verteld over de verschillende functies die deze landschapselementen hebben. Biodiversiteit is er één van. Maar het kan ook bijdragen aan koolstofopslag, esthetiek, voedselproductie voor mens en dier, windkering, en het buiten houden van wild, of het binnenhouden van vee.
In Midden-Delfland wordt gestreefd naar een open en agrarisch landschap waardoor heggen per definitie niet mogelijk zijn. Dat vind ik best een gemiste kans als je de verschillende functies met positieve effecten op een rij zet.
Niet alleen voedselbossen hebben last van de regelgeving die tussen droom en daad staat. Ook kleinschalige initiatieven zoals pluktuinen en csa’s lopen te hoop tegen onnodige bureaucratie, getuige de casus van Het Middenland. Volgens dit artikel van stichting voedselbosbouw Nederland zou de houding van de lokale overheid moeten zijn: ‘ja, mits…’ Daar heeft de gemeente Midden-Delfland nog wel een weg te gaan. Ik snap nog steeds niet helemaal waarom er zo vastgehouden wordt aan één bepaald beeld uit de geschiedenis van het gebied.
Onkruiden rondom fruitbomen helpen om bestuivers aan te trekken en daarmee de productie te verhogen ten opzichte van fruitbomen zonder onkruiden in de buurt. Dit artikel gaat wel over mango’s, trouwens. In voedselbos Vlaardingen laten we onkruiden grotendeels hun gang gaan. Duidelijk is in ieder geval dat de biodiversiteit daarvan profiteert. Onderzoek in ons bos toont aan dat er ten opzichte van vergelijkbare belendende percelen meer verschillende soorten aanwezig zijn. En daar komt bij: veel onkruiden zijn zelf ook oogstbaar en eetbaar.
Wat ik ervan begrijp is dat dit een soort bosatlas 2.0 is. Google Earth, maar dan door samenwerkende wetenschappers gemaakt in plaats van door een commercieel Amerikaans bedrijf. Om te begrijpen wat we met de wereld doen lijkt me dit een handig hulpmiddel.
Afgelopen week verliep nog redelijk rustig. Het was nog vakantie, he. Afgelopen dagen waren zelfs de kinderen twee nachtjes onder pannen bij opa en oma. Er was hier in huis dus weinig activiteit. Dit is de week waarin we diep ademhalen om de volgende duik in het nieuwe jaar te nemen. Fijne week van het jaar vind ik dat.
Het enige dat regulier doorliep was de verzorging van de planten bij de Polderij. Vrienden van me hebben hier om de hoek een duurzame vergaderlocatie en vanuit mijn bedrijfje Groendoenerij verzorg ik daar de planten in de verschillende vergaderruimtes. Leuke vaste opdracht om te doen.
De foto hiernaast is van één van de bakken die aan hun plafond hangen.
Hieronder de leestips voor deze week. Naast groene onderwerpen deze keer ook aandacht voor welzijn en leiderschap. Doe er je voordeel mee.
--
Pioniers prikkelen de (bos-)geesten Onkruid bestaat niet. Hier een duidelijke uitleg over hoe je het ook kan zien. Het is gewoon bos in zijn kinderjaren. Die ruigtekruiden hebben uiteraard hun eigen functie in de successie van het ecosysteem. Maar dat wist je al. Toch?
Hier wordt duidelijk bewijs gegeven dat voedsel kweken in polyculturen voor meer voedingsstoffen in het voedsel zorgen. En de bodem verbetert er ook van. Diversiteit creëren dus.
Geschreven in 2005 maar volgens mij nog steeds bruikbaar. We zouden veel vaker moeten kijken naar het voorbeeld van de natuur. Hier gaat het om gedeeld leiderschap in teams en de manier waarop informatie wordt uitgewisseld.
Mooi pleidooi om meer aandacht te schenken aan onze aandacht. Niet alleen individueel, maar we zouden dat collectief moeten aanpakken. Er gaat nu veel denkkracht verloren in afleiding. Terwijl we die denkkracht best kunnen gebruiken in deze tijd met al zijn 'crises'.
Onderzoek onderschrijft het maar weer eens. Natuur in de stad moet niet worden gezien als kostenpost. Het is een manier om de kosten voor mentale gezondheid te helpen dimmen. Meer groen in je tuin en het plantsoen dus.
En als kijktip deze keer nog een TED-talk. Deze vrouw heeft gelijk. Er is veel meer actie nodig. En het helpt als je je stem laat horen. Trouwens, die Great Green Wall of Africa… dat zou gaaf zijn als dat lukt.
