zondag 24 maart 2024

Over start van de lente, bijen, groene tuinen, natuurfotografie, warmtepomp en voedselverspilling

De tijd van winterrust is voorbij. De lente is begonnen. De tuin verandert nu in sneltreinvaart van uiterlijk.

Deze week zetten we de palen voor de peulen en kapucijners, zaaiden we raapstelen en radijs, en plantten we alle uien. En ook de paprika's en aubergines staan al voorgezaaid onder mijn zolderraam. Gezellig naast de zoete aardappels waar ik stekken van aan het trekken ben.

In de kas staan de peulen en kapucijners alvast te kiemen in vochtig zaagsel, zodat die komende week de grond in kunnen.

Verder was de spinazie al gezaaid en ook de snijbiet. En de tuinbonen en knoflook groeien gestaag door. Het gaat dus langzamerhand de goede kant. Als alles goed gaat, kunnen we half mei de eerste oogst binnenhalen.

Komende week komt het eerste plantgoed. Dan gaan de zomerpreitjes, verschillende soorten sla, andijvie, en de eerste koolrabi, spitskool en broccoli de grond in. Gelukkig kan ik rekenen op hulp van veel vrijwillige handen. En dat is uiterst gezellig!

--

De leestips

Ik gebruik hondsdraf eigenlijk vooral als ik me gestoken heb aan een brandnetel. De gekneusde blaadjes erop wrijven en de jeuk is weer weg.

Wellicht leuk om aan mee te doen.

De uitdaging lijkt steeds groter te worden. Maar dat wil niet zeggen dat we het niet mogelijk kunnen maken. 

Het tij naar een mooiere wereld lijkt een beetje tegen te zitten. Meestal gaan veranderingen niet in een rechte lijn naar het uiteindelijke resultaat. Soms zit het mee, soms zit het tegen. Als veehouder lijkt het me sowieso verstandig om te gaan voorsorteren op een toekomst waarin er (veel) diervriendelijker gewerkt gaat worden. Ook als de wetgeving dat nu (nog) niet vereist. Het zou mooi zijn als boeren zelf deze stappen gaan zetten.

Voor wie de biodiversiteit weer vooruit wil helpen. Inheems en gifvrij is dan het devies.

Dat de nadruk te veel op productie ligt, was mij al wel duidelijk. We hebben te veel te grote boerenbedrijven en te weinig kleinschalige. Vaak wordt er dan geschermd met de term efficiëntie, met alleen een blik op productiedoelen. Maar voedsel produceren kan aan zoveel meer doelen bijdragen. Ga maar eens kijken bij een willekeurige csa.

Er zijn nog wel wat mensen in mijn wijk die dit artikel eigenlijk zouden moeten lezen. Ik heb de laatste jaren helaas zelfs wat groene tuinen zien veranderen in een soort buitenkamers met vooral grijze tegels. Omgekeerd bestaat het gelukkig ook. Dat is de weg voorwaarts.

Echt knap als je zulke foto’s kan maken.

“Wat zou het fijn zijn als nieuwsbronnen beter uitzoeken waarom standpunten verschillen in plaats van juist de polarisatie te bevorderen.”
Gelukkig hebben we blogs die bijgehouden worden door experts.

Een warme en droge zomer in Zuid-Europa dus. En wat betekent dat voor het weer in Nederland?

Niet herkenbaar dit. Wij maken iedere week een planning voor het eten. De boodschappenlijst is vormgegeven als de kalender van de week. Daarop is ook ruimte voor ontbijt en lunches. Meteen na het boodschappen doen, zetten we de relevante houdbaarheidsdata op de lijst. En die lijst plakken we op de koelkast. 

--

De kijktip

Dit kanaal op Youtube vind ik wel nuttig om te volgen. Hij besteedt aandacht aan alle aspecten van het runnen van een kleinschalige biodiverse tuinderij. Deze keer gaat het over zorgen voor je bodem. 

Ik keer mijn bodem nog wel met een kleine frees, maar waar ik er vorig jaar op ieder stuk 2 of 3 keer over heen moest om de bodem klaar te maken voor planten of zaaien, volstaat nu 1 keer om het teeltbed klaar te leggen. Dit jaar begin ik ook op sommige stukken met het inzetten van de woelvork. Dat duurt veel langer dan met de frees, maar het lijkt erop dat je ook iets eerder in het seizoen kan beginnen. Zeker op de natste stukken.

Verder heb ik de bodem zoveel mogelijk bedekt gehouden. Daar gebruik ik landbouwplastic voor, maar ook blad en groenbemesters. Plastic is snel en makkelijk en de bodem komt er heel mooi onder vandaan. Maar het is wel plastic dat uiteindelijk niet zo duurzaam is, omdat het uit fossiele bron komt en slecht afbreekt. Het gebruik van blad is wat mij betreft dit jaar experimenteel. Ik heb in het najaar veel blad van de gemeente gekregen dat ik als winterbedekking op mijn bedden heb gehad. Het houdt het bodemleven goed in stand. Maar ik heb ook de indruk dat de plaagdruk van slakken er een stuk groter van geworden is. Alles heeft zijn voor- en nadelen.

zondag 17 maart 2024

Over Google Maps, klimaatrisico's, vlees, ecosystemen, waterbesparing, bomen planten en het lokale vliegveld

Afgelopen week bekeek ik het pinnetje van de zelfoogsttuin op Google Maps. En tot mijn grote verrassing zag ik dat ze de satellietfoto hadden aangepast. Waar eerst nog een groot groen grasveld van de voormalige ijsbaan te zien was, was nu de zelfoogsttuin verschenen. Mooi toch?

Ik ben natuurlijk ietsje bevooroordeeld, maar ik vind het er meteen een stuk gezelliger uit zien met al die akkertjes in verschillende natuurtinten.

Het is dan ook gelijk leuk om te kijken of je kunt achterhalen van wanneer die foto is. Aan de drie zwarte vlakken aan de rechterkant te zien, stonden de vruchtgewassen nog niet in de grond. En helemaal links, aan de kant van het clubgebouw is net het begin van de bloementuin aangelegd. Dat zijn die paar zwarte streepjes die haaks op de rest van de tuin staan. Het vak waar de stokbonen stonden, is ook nog niet beplant. Dus op basis daarvan denk ik dat deze foto van ongeveer begin mei 2023 is.

De tuin ziet er nu al weer anders uit. We hebben er wat teeltvakken in de rand bijgemaakt en alle gewassen verschuiven volgens de vruchtwisseling grofweg één vak naar links. Inmiddels zijn de tuinbonen geplant en zijn de snijbiet en spinazie gezaaid. Komende week hoop ik de uien en de peulen de grond in te krijgen, en de radijs en raapstelen te kunnen zaaien. Langzaam zal de tuin weer groen gaan kleuren.

Vind je het leuk om het nog wat meer in beeld te volgen?
Of volg ons op Instagram.

--

De leestips

Klimaatbeleid zou (ook) een rechtse hobby moeten worden. Veiligheid, economie en internationale samenwerking worden geschaad als er te weinig gedaan wordt.

Dit is een prisoner’s dilemma. Die wereldwijde minimumbelasting is natuurlijk alleen effectief als alle landen in de geest ervan handelen. Maar als er ook maar één land is dat een regeling verzint om het te omzeilen, dan verliest iedereen. Dit gaat dus om vertrouwen.

Het is verstandig om ons te realiseren dat we zouden moeten opereren binnen ecologische grenzen. Het planetaire klimaatsysteem staat onder druk.

Wat je al niet kan onderzoeken. 

Don’t look up.

De moeite van het proberen waard. 

Het is maar net hoe je het bekijkt. Misschien zijn die grondprijzen er omheen wel belachelijk hoog. Van mij zouden ze Zestienhoven sowieso mogen ombouwen tot woonwijk. Liefst met stadslandbouw erin verwerkt. En doe die stadslandbouw dan een pachtprijs van 12 cent per vierkante meter. Ofzo.

--

De kijktip

Informatief betoog van deze meneer. De manier waarop veel van het reguliere vlees wordt geproduceerd, deugt niet. En dat laat hij hier zien. Aan het eind doet hij echter een pleidooi voor alternatieven als vleesvervangers en kweekvlees. Maar daar ga ik niet in mee. Ik denk dat we dieren zouden moeten inzetten om ecosystemen te verbeteren. Grote grazers zijn bijvoorbeeld nodig om (natuur)gebieden open te houden. En in teeltsystemen kan de mest en de activiteit van dieren de bodem verbeteren. Het gaat er dan wel om dat we die dieren op de juiste manier inzetten. En dat we daar dan ook vlees, eieren en zuivel aan over houden, is mooi meegenomen.
Verder ben ik niet overtuigd van vleesvervangers en kweekvlees omdat dat onnatuurlijke, bewerkte producten zijn. En steeds meer onderzoek laat zien, dat bewerkt (fabrieks)voedsel helemaal niet zo goed voor je gezondheid is op de lange termijn. Ik eet dus liever onbewerkt en natuurlijk voedsel. En daar vallen vlees, eieren en (een beetje) zuivel ook onder, wat mij betreft.

zondag 10 maart 2024

Over bloemen, teeltplan, biomassa, bewerkt voedsel, landbouw, water en ecosysteemdiensten

Ondertussen onder het zolderraam. Daar staan een aantal trays met voorgezaaide bloemen die rustig staan te groeien. Vorig jaar startte ik bij De Groentemeester ook een bloemenpluktuin. 

Eigenlijk deden we toen maar wat. Toen er in het kweekkasje ruimte vrij kwam, ben ik wat voor de hand liggende bloemen gaan zaaien. Zoals zonnebloemen en zinnia's bijvoorbeeld. En dat resulteerde erin dat we vanaf ongeveer begin juli de eerste bloemen konden laten plukken. 

Dit jaar wil ik dat anders doen. Het zou mooi zijn als we al eerder bloemen kunnen laten plukken. Daarom heb ik voor de bloementuin dit jaar ook een teeltplan gemaakt. En aan ruimte om voor te zaaien hebben we straks geen gebrek. Want we hebben er (bijna) een opkweekkas bij. Dat moet dus helemaal goed gaan komen.

Als alles goed gaat, hebben we vanaf half mei al bloemen te plukken. En het goede nieuws is dat je daar geeneens oogstgenoot voor hoeft te zijn. De bloementuin is straks beschikbaar voor iedereen die dat leuk vindt. Je rekent gewoon af voor wat je plukt.

Wil je het volgen? Ik hou jullie hier natuurlijk op de hoogte. Maar je kunt De Groentemeester ook volgen op instagram.

--

De leestips

Volgens mij zit de crux hem erin dat de bron van de biomassa duidelijk moet zijn. Als het gaat om afvalhout uit de houtindustrie is er relatief weinig aan de hand. Maar als het systeem misbruikt wordt om ‘afvalhout’ uit gezonde bossen te halen, dan is dit een heel slecht plan. En eerlijk gezegd geloof ik niet dat er genoeg politieke wil is om die toeleveringsketen zo transparant te maken dat we dat precies gaan weten. Als dat in ons huidige anonieme systeem überhaupt al mogelijk is.

Taal doet er toe omdat het ons denken bepaalt.  Snelwegen zijn dus geen verkeersaders. Opstoppingen zijn geen verkeersinfarcten. Er is namelijk ook geen hart dat de auto’s rond pompt. 

Goed om dit soort getallen eens te laten binnenkomen. Het zou helpen als ze er ook bij zouden zetten waar deze cijfers vandaan komen.

Ik eet al jaren vrijwel uitsluitend onbewerkt voedsel. Groente, fruit, noten, vlees en vis. En ik vaar er wel bij. Waar sommige anderen ieder griepje lijken mee te pakken, ben ik vrijwel nooit ziek.

Dit mogen ze in Zuid-Holland ook best doen. Vooral Midden-Delfland kan wel wat bomen gebruiken.

Triest toch dat landbouw een grote veroorzaker blijkt van biodiversiteitsverlies en klimaatschade. En dat terwijl we manieren kennen waarop landbouw juist kan bijdragen aan herstel van biodiversiteit en klimaat.

Ik noem hier toch maar weer een artikeltje hierover. Voor het geval je het gemist zou hebben. De aarde warmt op.

Water. Dat is een dingetje aan het worden.

Ik snap de neiging om betaald te willen worden voor ecosysteemdiensten. Zeker als er inkomstenderving plaatsvindt. Maar ik denk tegelijk ook dat we niet alles in het ‘geld-domein’ moeten stoppen. Lucht, water en bodem zouden geen verhandelbare dingen moeten zijn. Maar dat is een andere discussie. Dat gaat over commons en geefeconomie. Maar die discussie raakt wel aan het onderwerp ecosysteemdiensten.

--

De kijktip

Dit project vind ik echt leuk om te volgen. In deze video geeft hij aan dat niet alles rozegeur en maneschijn is als je zelfvoorzienend en afgelegen gaat wonen. Sommige dingen herken ik wel door mijn eigen project van de zelfoogsttuin. Vooral die oneindige todolijst.
Maar ik zou niet anders meer willen.

zondag 3 maart 2024

Over fruitstruiken, smeltend ijs, nattigheid, droogte en teamwork

Vorige week haalde ik samen met Tom een groot aantal bessen- en fruitstruikjes op bij WIJdehorst. Ken je dat?

Het ligt in Wassenaar. Erwin de Jong is daar de tuinder. Land van Ons is daar bezig om een oude plantenkwekerij om te zetten naar een regeneratieve vorm van landbouw. Er komt een csa en een voedselbos. Mooie plannen.
De vorige eigenaar heeft de fruit- en bessenplantjes achtergelaten en Erwin mag die plantjes gebruiken om te verkopen. En dat geld kan hij dan weer investeren in de mooie plannen die hij ten uitvoer aan het brengen is. Hij heeft nog heel veel planten staan. Dus als je voor jouw project ook wel wat bessenstruiken kunt gebruiken, ga dan vooral daar kijken.

Wij vervoerden die struiken naar Weij. En daar gingen afgelopen maandag de struikjes de grond in. Met een klein groepje hebben we in een ochtendje zo'n honderd struikjes in de bosrand gezet. Dus nu kunnen we eindelijk spreken van een voedselbosrand. Toch?

--

De leestips

Realiseer je dat dit als één van de tipping points wordt beschouwd in het klimaatsysteem van de wereld. 

Interessante longread over hoe we naar de wereld kijken en onze plaats daarin.

Terechte inspanningen om de opkweek voor de kleinschalige agro-ecologische of biologische tuinders meer in eigen hand te nemen. Ik hoop van harte dat de vacature vervuld gaat worden. Dus is opkweek je ‘ding’, pak je kans.

Dit is één van de redenen dat ik ander werk wilde gaan doen. Niet de belangrijkste reden, maar wel één van de redenen.

Kijk, dat is Nederland waar ik bij wil horen. Out of the box, oplossingsgericht en uiteindelijk gewoon doen.

Don’t look up.

Werk in uitvoering. Uiteindelijk gaat het erom of we met de hele wereld als team kunnen opereren. Dat betekent dat we elkaar moeten helpen en aanmoedigen.

En ook hier is de conclusie dat we beter fors in ons energieverbruik kunnen snijden dan te hopen dat technologie ons gaat redden.

Toen ik in de jaren negentig op de middelbare school zat, zei één van mijn aardrijkskundedocenten al dat de toekomstige conflicten over water(schaarste) zouden gaan. Dat moment lijkt steeds dichterbij te komen.

--

De kijktip

Mooi overzicht van 7 manieren om het leven tegemoet te treden. Hij vliegt er wel snel doorheen, maar het is een leuke inleiding tot deze termen. Ieder de moeite waard om je verder in te verdiepen.

zondag 25 februari 2024

Over tuinbonen, beginnen, geluk, kernenergie, zuivel, microplastic, klimaatlabel en veerkracht

Zoals beloofd. De tuinbonen zijn inmiddels gekiemd. En hiernaast dus het fotootje. Altijd een mooi moment in het jaar om die eerste kiemende plantjes te zien opkomen.

Afgelopen zaterdag kwamen we weer met een grote groep vrijwilligers bij elkaar. We verplantten een stuk van de bosrand. En daarna was er zelfs nog ruim tijd om de rest van het puin en het afval in de containers te deponeren waar we vorige week geen tijd voor hadden. 

We zijn er zo langzamerhand echt wel klaar voor om aan het seizoen te beginnen. Als het land nu een beetje vlot wil opdrogen, dan kunnen we de eerste bedden gereed gaan maken. Voorlopig lijkt het nog te nat om daarin iets te kunnen doen. Komende vrijdag komt de vrachtwagen onze compost bezorgen. En dat willen we dan zo snel mogelijk gaan verdelen over de bedden waarin we gaan beginnen. 

Maar zolang we dat nog niet kunnen doen, zijn er nog allerhande andere klussen die we ook alvast kunnen doen. Vanaf deze week zijn we weer wekelijks op maandag, donderdag en zaterdag bezig met een gezellige groep vrijwilligers. Voorlopig wel alleen de ochtenden, maar het begin is er!

Lijkt het je leuk om ook een keer mee te helpen? Kijk op www.degroentemeester.nl.

--

De leestips

Sowieso zou het gebruik van kunstmest aan banden moeten worden gelegd.

Alles is met alles verbonden. En wij mensen knippen alles in stukjes.

Het wordt opgeschreven alsof dit erg is. Maar is dat zo? Hier zitten toch ook positieve kanten aan?

Misschien een beetje raar, maar ik heb mijn standpunt omtrent kerncentrales nog steeds niet bepaald. Ik denk dat we niet zonder kunnen als we niet bereid zijn om fors in ons energieverbruik te snijden. Maar kernenergie maakt ook afval. Afval waarvoor we geen goede strategie hebben om er vanaf te komen. En nu lijkt het er dus op dat er wel eens een kerncentrale in onze buurt gebouwd zou kunnen gaan worden. Het rijk vraagt burgers wat ze daar van vinden. Tja.

In hoeverre speelt hier mee dat burgers steeds kritischer worden in hoe hun voedsel wordt geproduceerd én welk voedsel ze wel en niet willen eten? Daar zou ik dan nieuwsgierig naar zijn. Ik zit in een bubbel waarin veel mensen ófwel zuivel steeds meer links laten liggen (om dierenwelzijn) ófwel naar (rauwmelkse) zuivel zoeken die direct bij de boer vandaan komt. Heeft FrieslandCampina daar ook last van?

Bijzondere bevindingen. Vooral wanneer gevonden wordt dat suiker en frisdrank PFAS-gewijs gezonder is om te eten dan sommige soorten groenten en vlees. Dit pleit mijn inziens voor diversiteit. Eet zoveel mogelijk verschillende dingen.


Hier heeft hij een punt. De vraag naar energie móet naar beneden als we de klimaatdoelen willen halen. En dat zouden we moeten willen. Dus dan moeten we ons energieverbruik verminderen. Bijvoorbeeld door minder spullen te kopen, minder (ver) te reizen, meer uit het seizoen te eten en ons huis goed te isoleren.

Heeft deze meneer op Linkedin misschien een beetje gelijk? Zou zo maar kunnen. 
Tegelijkertijd kun je niet alleen maar naar de banken wijzen. Als we echt iets aan klimaatverandering willen doen, moeten we veel energiezuiniger gaan leven. En ik vraag me af of we dat genoeg willen om dat te kunnen.
Daarnaast is het feit dat banken naar buiten beginnen te brengen dat er klimaatrisico’s zijn, voor mij een teken dat er intern in hun organisaties ook iets aan het veranderen is. En dat zijn stappen in de goede richting. Zulke stappen die door mensen bij die banken genomen worden, moeten we aanmoedigen. Iedereen zit in hetzelfde team.

Mooi.

De veerkracht van de natuur is groot.

Interessante ontwikkeling. De aarde wordt hier feitelijk benaderd als één groot levend systeem. Een superorganisme waar wij deel van uitmaken.

Alles is met alles verbonden. Zeer verstandig om natuur en biodiversiteit als één van de pijlers te zien voor het tegengaan van klimaatverandering.

Het grootste probleem met dit probleem is dat het door veel mensen niet als probleem wordt gezien. Ga daar maar aan staan als de doelgroep van de campagne mensen zijn die zeggen dat shoppen hun hobby is. Die mensen moeten echt van heel ver komen…

Dit is geen nieuwsvoorziening. Dit is gewoon verkapte marketing voor de reisbranche. Welke cijfers liggen hieraan ten grondslag? Ik zou willen weten welk percentage Nederlanders deze reizen boekt. Het maakt namelijk nogal uit of 5% van de populatie dit doet of dat het om 75% gaat. Hier wordt namelijk de suggestie gewekt dat je er niet bij hoort als je je meivakantie nog niet geboekt hebt. Maar is dat zo? Daar geeft het artikel geen antwoord op.

--

De kijktip

Is geluk af te dwingen? Ik denk het wel. In deze video delen ze een aantal ‘stappen’ die je kunt nemen om dat te doen. Als ik kijk naar mijn eigen ervaring vind ik wel dat het hout snijdt wat ze hier zeggen.

zondag 18 februari 2024

Over veel handen, donkerte, biodiversiteit, gasverbruik en klimaataansprakelijkheid

Het was me het weekje wel weer. 

We kregen 'ineens' houtsnippers bezorgd dus we konden eindelijk de modderpaden veranderen in lieflijke houtsnipperpaadjes. Dat deden we met een klein groepje op donderdag.

Afgelopen zaterdag kwam een veel grotere ploeg vrijwilligers bijeen. Voor een monsterklus. Gelukkig maken vele handen licht werk. Sinds de start vorig jaar was er namelijk nogal wat troep verzameld achterop het terrein. Oude en kapotte spullen van de vorige gebruikers van het terrein, waaronder allerlei zeilen en netten, een paar ski's, een bureaustoel, een korfbalpaal, kasten en pallets, binnenbanden en wat al nog meer. Maar ook stenen en troepjes die uit de akkertjes omhoog kwamen bij het bewerken van de grond. Die troep hadden we allemaal verzameld op grofweg twee grote bergen. En zaterdag was het tijd om dat eens op te ruimen. Er was een grote container besteld en met veel kruiwagens, sterke handen en steekwagentjes verplaatsten we alles naar buiten het terrein. 
Een oud-ijzer-boer kwam al het metaal ophalen. Hout verzamelden we op een aparte stapel. En al het puin kon de container in. Na een ochtendje werken was de troep grotendeels weg. Opgeruimd staat netjes!

En nu er toch zoveel handen op het terrein aanwezig waren, maakten we gelijk van de gelegenheid gebruik om de wanden van het 'nieuwe' kasje tegen elkaar aan te zetten. Een tijdje geleden verhuisden we de zware delen met een speciaal vrachtwagentje naar de tuin. En in de tussentijd ben ik bezig geweest om de fundering daarvoor in orde te krijgen. Die was af en zodoende konden we de wanden met vereende krachten op de goede plek neerzetten. Weer een stapje verder om een mooie opkweekruimte neer te zetten voor de voorzaai van de bloemen.

Ik ben zo dankbaar voor alle hulp die er gegeven wordt bij ons project! Bijzonder toch?

--

De leestips

Volledig eens met deze auteur. We gebruiken ‘s nachts veel te veel onnodig licht. Heel veel lampen kunnen gewoon uit. Dat scheelt ook energieverbruik en dus in kosten.

Dit is de reden waarom ik bij De Groentemeester ook bloemen teel. In de hoop dat de mens weer wat bewuster wordt van ecologische grenzen. Wat bloemen betreft zijn we compleet verdwaald geraakt. Rozen in februari zijn NIET logisch.

Als je een positieve verandering wilt bewerkstelligen, is het handig als je weet hoe de zaken er voor staan. Daarmee is dit rapport een belangrijke stap om de situatie te verbeteren. Nu zijn de volgende stappen nodig.

Uiteindelijk is zo’n rapport ook één van de vele stappen die gezet moeten worden. Iedere stap is er één. Nu is het aan de Tweede Kamer om niet stil te gaan staan. 

Bij dit artikel bekruipt mij het gevoel dat het nogal onvolledig is. Want het lijkt vanuit klimaatoogpunt positief wat hier staat. Maar als ons totale energieverbruik niet naar beneden is gegaan, dan wordt het gas vervangen door iets anders. En als dat bijvoorbeeld hout of kolen zijn, dan houden we onszelf wel een beetje voor de gek. Op basis van de informatie uit dit artikel kun je er niets over zeggen. Jammer.

Velts visie op een publicatie in Nature over de CO2-afdruk van stadslandbouwinitiatieven. Een groot deel van die afdruk zit hem in de infrastructuur van die tuinen. Verhoogde bedden met randen. Heel veel kleine schuurtjes. Dat soort dingen. Ik vraag me af of dat voor professionele kleinschalige tuinen ook geldt. Ik denk het niet.

Hopelijk hebben deze klimaatzaken het effect dat bedrijven en overheden hun rol in het tegengaan van de klimaatverandering veel serieuzer gaan nemen.

Als we nou eens heel goed gingen luisteren naar wat wetenschappers als deze ons te vertellen hebben? Hoe zouden we dan moeten handelen?

--

De kijktip

Het interessante aan deze video is misschien wel vooral de reacties die kijkers hebben toegevoegd. (Je moet daarvoor wel even naar Youtube gaan.) Ik lees daar veel reacties van small farmers die op hun stukje van de wereld ook ernstige vormen van klimaatverandering beginnen waar te nemen. Heel, heel zorgelijk is dat.
En tegelijk hoopgevend om te zien dat er zoveel druppels op een gloeiende plaat bezig zijn om de plaat te helpen afkoelen. Doe je mee?